Przegląd nowości

Opera „Farnaces” Antonia Vivaldiego w znakomitym wykonaniu zespołu I Barocchisti!

Szczegóły

Opublikowano: wtorek, 12, czerwiec 2012 04:32

Dwie wersje „Farnacesa”

Dwie wersje Farnacesa zachowały się do naszych czasów. Pierwszą Vivaldi zaadaptował z okazji inscenizacji opery w Pawii w roku 1731 (nagrał ją Jordi Savall), drugą natomiast przygotował w roku 1738 z intencją zaprezentowania jej w Ferrarze. Oba manuskrypty znajdują się w Bibliotece Narodowej i Uniwersyteckiej w Turynie (Biblioteca Nazionale Universitaria di Torino). Choć rękopis z roku 1738 jest niekompletny – obejmując dwa pierwsze akty utworu [12] – stanowi ostatni przejaw twórczości operowej Wenecjanina.

Farnaces charakteryzuje się bogatą inwencją twórczą i konsekwentnie zaplanowanym przebiegiem dramaturgicznym. Należał do ulubionych dzieł autora Pór roku i być może właśnie dlatego każda jego inscenizacja była dla niego pretekstem do wprowadzania kolejnych udoskonaleń. W tym kontekście należałoby uznać wersję z Ferrary za ostateczną. Jest ona bardziej finezyjna niż poprzednie opracowania. Gdyby porównać ją do wersji z Pawii, zaskakują bardzo liczne rozbieżności obu partytur. Przede wszystkim w adaptacji z roku 1731 partia tytułowa jest powierzona tenorowi, podczas gdy w opracowaniu z roku 1738 – mezzosopranowi. W recytatywach kompozytor pozostawił jedynie podstawę harmoniczną, zmieniając melodie i rytmy. Jeśli chodzi o arie, na szesnaście występujących w obu zachowanych aktach – osiem jest zupełnie różnych, przy czym cztery pochodzą z innych oper Vivaldiego [13], a dwie pojawiają się w jego dorobku po raz pierwszy: Odważni bohaterowie Rzymu (Or di Roma forti eroi) w partii Tamiri oraz Nie lęka się, gdy niebo bezgwiezdne (Non trema senza stella) w partii Pompejusza. Obie usłyszymy pod koniec pierwszego aktu opery.

Oprócz zmian w recytatywach i ariach, kompozytor uzupełnił zapis nutowy Farnacesa precyzyjnymi, jak na owe czasy, oznaczeniami wykonawczymi dotyczącymi agogiki i artykulacji, na przykład Allegro non molto e con l’arco attaccato alle corde [14]. Z kolei w pieczołowicie cyfrowanej partii generałbasu znajdziemy liczne wskazówki na temat prowadzenia frazy i dynamiki.

Rekonstrukcja trzeciego aktu

Akt III Farnacesa zrekonstruowali Diego Fasolis oraz Frédéric Delaméa (najwybitniejszy dziś znawca twórczości Vivaldiego), przyjmując za punkt wyjścia wersję z Pawii. Jak obaj informują w komentarzu dołączonym do tego wydania, przed przystąpieniem do odtworzenia dzieła stanęli przed nie lada dylematem. A mianowicie, czy dodać nowe arie – tak, jak uczynił to włoski kompozytor w dwóch pierwszych aktach – czy nie zmieniać żadnej z nich, dostosowując je jedynie do głosów, które występują w opracowaniu z Ferrary? Wybór padł na opcję drugą. Wyjątkiem jest pojawienie się, na początku aktu, arii zatytułowanej Nigdy nie zaznaje odpoczynku (Non trova mai riposo), którą wykonuje Berenika [15], a która zastąpiła arię Tamten niewinny kwiat (Quel candido fiore) [16]. Jeśli chodzi o recytatywy, zmianie zostały poddane melodie i rytmy, baza harmoniczna zaś pozostała taka sama.

Ponieważ manuskrypt z roku 1738 nie zawiera poprzedzającej utwór sinfonii, Fasolis zdecydował się zaczerpnąć ją w takiej samej postaci, w jakiej figuruje w rękopisie z roku 1731.

Poza tym w pierwszym akcie dyrygent umieścił piękną arię Pieszcząc twarz (Al vezzeggiar d’un volto) [17], której tekst jest obecny we wszystkich zachowanych librettach Farnacesa, oprócz wersji z Ferrary. Odpowiedź na pytanie, dlaczego Vivaldi ją pominął, kiedy przygotowywał to opracowanie, pozostaje zagadką.

Spośród arii, które wtedy odrzucił, Fasolis postanowił włączyć do omawianego nagrania jeszcze dwie: Zbliża się groźna chmura (Sorge l’irato nembo) [18] oraz Lodowata w moich żyłach (Gelido in ogni vena) [19]. Wydawca umieścił je na końcu trzeciej płyty jako apendyks.

• « poprz.
• nast. »