Przegląd nowości

Mykoła Łysenko, lirnik naddnieprzański (2)

Szczegóły

Opublikowano: niedziela, 20, marzec 2022 06:32

Dokonali tez swoistego muzycznego usprawiedliwienia postaci poprzez obdarzenie jej tenorowej partii refleksyjną kawatyną „Nemow w tumani ja baczu Kyjiw – Pomimo mgły dostrzegam Kijów ”, stanowiącą jedno z największych dokonań ukraińskiej liryki wokalnej. O współczuciu dla tego w istocie głównego bohatera opery świadczy też lament starszego brata, szlachetnego Ostapa, oskarżającego po jego śmierci okrutnego i mściwego ojca „Szczo ty wczynił – Cóżeś uczynił”, choć – co prawda – wątek ten obecny jest już u Gogola. Poza tym zastosowali podobny zabieg, co Mickiewicz w „Panu Tadeuszu”, a mianowicie zakończyli operę triumfalnym szturmem na Dubno, rezygnując z ukazania ostatecznej klęski i śmierci Tarasa.

U Gogola zostaje on pojmany przez oddział zwycięskiego hetmana Michała Rewery-Potockiego i żywcem spalony⁸. Libretto rozwija równolegle dwa wątki: romansowy, związany z Andrijem i jego polską ukochaną, oraz heroiczny, ogniskujący się wokół postaci Tarasa i jego starszego syna. Takie ujęcie fabuły znajduje odzwierciedlenie w kompozycji muzycznej, opartej na przeciwstawieniu dwóch światów: ludowej kozaczyzny oraz szlacheckiej Polski. Na ten pierwszy składają się: otwierająca I akt duma Kobziarza „Oj, ne czorna to chmara nad Ukrajinoju stała – Oj, cóż za czarna chmura nad Ukrainą zawisnęła”, nawiązująca do recytacyjnego stylu śpiewów historycznych, utrzymana w formie pieśni biesiadnej aria Tarasa z towarzyszeniem teorbanu⁹ „Hej, lita ore-Hej, wzlatuje orzeł”, w której wykorzystano słowa, zaczerpnięte z poematu Tarasa Szewczenki Hajdamacy, wreszcie finał trzeciego aktu z wykorzystującym efekt crescenda chórem Siczowników „Ruszajmo wsi – Ruszajmy wszyscy”, towarzyszącym wymarszowi oddziałów, udających się na szturm Dubna. Z kolei polski obóz charakteryzują głównie melodie chorałowe (katolicka procesja na wstępie opery, kiedy dochodzi do pierwszego spotkania Marylcy z Andrijem, uczniem kijowskiego seminarium, nabożeństwo z towarzyszeniem organów w obleganym przez Kozaków zamku w drugiej odsłonie III aktu) oraz rytmy mazura (pierwsza aria Marylcy „Rodyłaś w pałacach – Urodziłam się w pałacach”), a zamykający IV akt chór jest wreszcie uroczystym polonezem, odśpiewywanym z okazji akcesu Andrija do grona obrońców. W pozostałych numerach przeważają rozwiązania stylistyczne właściwe dla opery późnoromantycznej, a zwłaszcza lirycznej. Wymienić tu należy popisową, koloraturową arię-walc Marylcy z drugiej odsłony I aktu – „Ot tak statuja” – oraz nastrojowy duet pary kochanków z drugiej odsłony IV aktu. Ponadto Łysenko starał się pogodzić rodzime wzorce z tradycyjnymi formami operowymi, niekiedy już anachronicznymi.

• « poprz.
• nast. »