Przegląd nowości

Mykoła Łysenko, lirnik naddnieprzański (1)

Szczegóły

Opublikowano: sobota, 19, marzec 2022 08:13

Ponadto posłużył się całym arsenałem środków romantycznej ilustracji orkiestrowej dla wywołania klimatu niezwykłości w scenach o charakterze fantastycznym, jak sen Łewki o spotkaniu z wodnicami, choć, w porównaniu z Gogolem, wątek ten znów uległ znacznej redukcji.  Rok 1889 przyniósł z kolei prapremierę śpiewogry Natalka Połtawianka (Natałka Połtawka), jednego z najważniejszych dzieł Łysenki, do dziś uchodzącego za klasyczną ukraińska operę narodową. 12 grudnia na scenie Teatru Rosyjskiego w Odessie przedstawiła ją ukraińska trupa Mykoły Sadowśkiego, a w głównych rolach wystąpili między innymi popularni bracia Tobiłewycze: Mykoła Sadowśky w partii swego imiennika, Opanas Saksahanśky jako Woźny, a Iwan Karpenko-Karowy zagrał Wójta. W tytułowej roli słynna ukraińska aktorka dramatyczna Marija Zańkowećka. Ta trzyaktowa opera komiczna oparta została na popularnej sztuce Iwana Kotlarewśkiego (1769-1838), twórcy nowożytnego języka ukraińskiego i literatury, a podobnie jak Łysenko pochodzącego z ziemi połtawskiej. 

Jej treść osnuta jest wokół losów owdowiałej Terpełychy i jej córki Natalki, zmuszonych przez ciężkie warunki do opuszczenia Połtawy i zamieszkania na wsi. Matka za namową i z pomocą Wójta usiłuje skłonić dziewczynę do poślubienia dobrze sytuowanego Woźnego z miasta. Ta jednak opiera się, ponieważ wciąż pozostaje pod wpływem wspomnienia o wychowywanym w domu jej rodziców Petrze, którego wygnał jeszcze za swego życia bezwzględny ojciec, gdy odkrył łączące ich uczucie. W końcu jednak ustępuje, by nie przysparzać matce zgryzot. Wtedy właśnie pojawia się Petro. Wzruszony wiernością swej ukochanej, nie chce wszakże stawać na przeszkodzie jej małżeństwa, mogącego polepszyć dolę rodziny. Woźny, doceniając intencje młodzieńca, rezygnuje z dalszej rywalizacji, a nawet postanawia wesprzeć finansowo młodą parę, czym zaskarbia sobie wdzięczność i ogólne uznanie. Pewną rolę w pomyślnym rozwiązaniu intrygi, niczym w „Nocy Bożonarodzeniowej”, odgrywa stary kozak Mykoła, ucieleśniający niegdysiejsze tradycje zaporoskie.  Oprawy muzycznej do sztuki Kotlarewśkiego dostarczali wcześniej: A. Baryćky (pieśni do prapremiery z roku 1834 z udziałem Michaiła Szczepkina w roli Wójta, a na użytek jego moskiewskich występów A. Gurianow), Opanas Markowycz (1850) przy współudziale osiadłego na Ukrainie czeskiego muzyka Jana Landwera, który dokonał orkiestracji i dopisał uwerturę (1854), a efekty ich pracy zredagował następnie Alois Jedlička. Wasiliew Swiatoszenko (właśc. Matwiej Wasiliew) skomponował własną muzykę na siedem lat przed Łysenką, który w swej wersji częściowo posłużył się numerami poprzedników, w większości jednak dodał własne, w tym wszystkie zespołowe oraz ustępy orkiestrowe, a więc dwa antrakty, kończącego II akt hopaka, łączącego w sobie również cechy kołomyjki² oraz uwerturę. Pozostawił natomiast partie mówione, nie zastępując ich recytatywami³. 

• « poprz.
• nast. »