Polskie korzenie Niżyńskiego

Szczegóły

Opublikowano: poniedziałek, 18, maj 2026 06:25

Julek Multarzyński

Rocznice urodzin wielkich artystów obchodzone są niekiedy ostrożnie z powodów niepewności daty urodzenia. Matka Wacława Niżyńskiego, w trosce o uchronienie przyszłego króla tańca przed służbą wojskową, datę tę świadomie cofnęła. Część źródeł wskazuje ją na dzień dwunastego marca 1890 roku. Inne wymieniają datę o rok, a nawet dwa lata wcześniejszą.

Przyjąwszy wersję matki, tej wiosny mija sto trzydzieści sześć lat od urodzenia Niżyńskiego, siedemdziesiąt sześć lat od jego śmierci i sto sześć lat od pogrążenia się w schizofrenii, z której się już nigdy nie wydobył. Obwiniany za to wszystko Sergiusz Diagilew próbował gwałtownymi interwencjami w świadomość Niżyńskiego przywrócić genialnego tancerza sztuce, ludziom i światu. Było to w latach 1922, 1924 i 1928. Pokazywano choremu próby i spektakle, w których niedawno tańczył, z tymi samymi partnerami, w jego własnych choreografiach, kostiumach i dekoracjach. Na próżno.

Od wczesnej młodości dawał znać o swych polskich korzeniach. W jego „Dzienniku” pisanym już w czasie choroby znalazło się szereg słów, określeń i zdań w języku polskim. Podczas drugiej wojny światowej Niżyńscy przebywali w Sopron, ukrywając Wacława przed nazistami mordującymi umysłowo chorych. Podczas wyzwalania Węgier spotkali polskich żołnierzy i sanitariuszy, z którymi artysta, przerywając nagle długie milczenie, mówił wyłącznie po polsku.

Zarówno jego matka, z domu Bereda, pochodząca z warszawskiej rodziny stolarzy, jak i ojciec Tomasz, syn powstańca styczniowego, byli Polakami. Oboje po ukończeniu szkoły baletowej przy Teatrze Wielkim, tańczyli w nim cały repertuar, póki nie zaangażowali się do wędrownej trupy. Po drodze co dwa lata rodziły się dzieci. Stanisław, który umarł młodo, Wacław podczas postoju w Kijowie i Bronisława, również tancerka i choreograf w zespole Diagilewa, pracująca później dla polskiego baletu.

• « poprz.
• nast. »