Przegląd nowości

Z nuty przymrużeniem, czyli o popularyzacji muzyki dawniej i dziś

Szczegóły

Opublikowano: czwartek, 10, luty 2011 01:00

Przypadek pana Moniuszki

Pomysł wydania "Śpiewnika domowego" - dzieła ważnego dla polskiej literatury muzycznej i popularyzacji sztuki w ogóle - zrodził się w sytuacji nikłej popularności operetki "Ideał" i tytanicznej, wyniszczającej twórczo pracy nauczyciela, którą przyszły ojciec opery narodowej podjął w domach zamożnych panienek podążających za modą. Był rok 1840. Moniuszko ożenił się, został szczęśliwym mężem i nieszczęśliwym twórcą. Jego dzieła sceniczne z marnymi, podkreślmy to, marnymi tekstami, mimo licznych prób podejmowanych i Wilnie, i w Mińsku szybko schodziły z afisza,. Ambicje twórcze musiały więc zostać powstrzymane. Tymczasem niespodziewanie dużą popularnością zaczęły cieszyć się w Wilnie pieśni wydane przez Moniuszkę jeszcze w okresie berlińskich studiów. Był to bezpośredni impuls do zainteresowania się popularyzowaniem prostych form muzycznych - na głos i fortepian.

Kompozytor przygotował stosowny materiał. Pomysł poparło wielu jego przyjaciół i rodzina. Niespodziewanie pojawiły się jednak trudności. "Śpiewnik domowy" został odrzucony przez cenzurę wileńską, która wystraszyła się nieco narodowego charakteru dzieła, ale zdeterminowany autor uzyskał akceptację władz w Petersburgu i pomysł stworzenia repertuaru dla domowego muzykowania został wprowadzony w życie.

Sukces "Śpiewnika" wynikał ze zrozumienia przez Moniuszkę przemian społecznych i politycznych. Naród bez państwa mógł jeszcze chronić swoją kulturę w domowym zaciszu, potrzebował jednak odpowiedniego materiału. Literatura z emigranckiego wygnania przemawiała do serc i sumień Polaków. Jednak muzyka, która niesie inny rodzaj emocji, jeszcze lepiej mogła utrwalać poczucie tożsamości i w połączeniu z mądrym słowem służyć narodowej sprawie.

Uwagę współczesnych powinna zwrócić determinacja, z jaką Moniuszko realizował swój pomysł. Szukał właściwych rozwiązań. Nie "obrażał się" ideologicznie i znakomicie wykorzystał sytuację. W każdym prawie szlacheckim czy mieszczańskim domu stał fortepian / lub jego odpowiednik/. Były zatem: społeczna wola, moda, głód muzyki, które potrzebowały tylko chwytliwego repertuaru - polskiego, "naszego", swojskiego. W prospekcie "Śpiewnika" wydrukowanym w "Tygodniku Petersburskim" Moniuszko pisał: "Bo jeśli piękne poezje połączone z piękną muzyką zdolne są otworzyć sobie wstęp do ucha i serca najmniej muzycznego, to nawet słabsza muzyka, która się mniej szczęśliwie uda, przy poezji celującej zyszcze dla siebie pobłażanie; a to, co jest narodowe, krajowe, miejscowe, co jest echem dziecinnych naszych przypomnień, nigdy mieszkańcom ziemi, na której się urodzili i wyrośli, podobać się nie przestanie." (W. Rudziński, Moniuszko i jego muzyka, Warszawa 1970, s.48