Przegląd nowości

Pożegnanie Kaiji Saariaho (1953-2023)

Szczegóły

Opublikowano: środa, 07, czerwiec 2023 19:43

W piątek 2 czerwca zmarła Wielka Dama współczesnej muzyki – fińska kompozytorka Kaija Saariaho. W swej twórczości przeszła drogę od serializmu do spektralizmu. Pod pewnymi względami kontynuowała poszukiwania Iannisa Xenakisa, komponującego matematyka i architekta. Dokonywała bowiem komputerowych analiz składowych harmonicznych dźwięku i uzyskane dane przenosiła na artykulację instrumentalną. Poza tym poszukiwała paraleli pomiędzy strukturą czasową muzyki a przestrzenną architektury.

Jej styl kompozytorski charakteryzuje powolne przekształcanie klasterów czyli płaszczyzn brzmieniowych oraz wyczulenie na pierwiastek barwowy, łączenie muzyki akustycznej i elektronicznej, gry na instrumentach z wypowiadaniem tekstu słownego. Takim jest Kwartet smyczkowy Nymphéa, trzeci utwór z cyklu Sekretnych ogrodów, w którym muzycy szepcą wiersz Arsenija Tarkowskiego. Z kolei Koncert klarnetowy „D'Om le Vrai Sens” posiada cechy teatru instrumentalnego, polegającego na przemieszczaniu się solisty po estradzie i audytorium. Jej opera Miłość z oddali weszła do repertuaru nowojorskiej Metropolitan Opera jako drugie dzieło kompozytorki na tej scenie, po Lesie Ethel Smyth w 1903 roku. W związku z nią pisałem: „Jej fabuła osnuta została wokół tzw. vida, czyli żywota historycznego trubadura Jaufré Rudela, który zapałał idealną miłością do księżniczki Trypolisu (tego libańskiego, a nie libijskiego), chrześcijańskiego państewka utworzonego przez krzyżowców. W końcu postanawia wyprawić się do niej przez morze w ramach kolejnej krucjaty. W drodze jednak zapada na zdrowiu i dotarłszy do celu umiera, ale w ostatniej chwili wyczuwa obecność pojawiającej się przy nim ukochanej, zawiadomionej przez jego współtowarzyszy. Występuje jeszcze pośrednik pomiędzy nimi – Pielgrzym. Barytonowa partia trubadura Jaufré Rudela zyskuje cechy archaizującej stylizacji za sprawą pojawiających się w jego śpiewie melizmatów, a z lekka orientalizowany rysunek melodyczny daje znać o sobie w przypadku przeznaczonej na wysoki sopran.

• « poprz.
• nast. »