Zderzenie pokoleń u Zanussiego i Waydy

Szczegóły

Opublikowano: poniedziałek, 13, kwiecień 2026 07:11

Pietras Sławomir

Najprościej niemal równoczesną projekcję tych filmów w paśmie „Kultura” można potraktować jako zbieg okoliczności. Ale postacie dwóch wybitnych polskich twórców, tematyka krążąca wokół zderzenia pokoleń oddziałujących na siebie wrażliwością, pojmowaniem świata, wieloletnią różnicą metrykalną, wreszcie narracja tych obrazów, stworzona przez Krzysztofa Zanussiego (Dotknięcie ręki 1992) i Andrzeja Wajdy (Tatarak 2009), daje wiele do myślenia.

Niemal sąsiadujące z sobą telewizyjne projekcje przypomniały, że Dotknięcie ręki Zanussi zrealizował w koprodukcji polsko-duńsko-brytyjskiej, mając w obsadzie tak interesujących aktorów, jak Lothaire Bluteau, Max von Sydow, Sarah Miks i Sofie Grabel, a w postaciach drugoplanowych również wybitnych Polaków: Aleksandra Bardiniego, Sławomirę Łozińską, Wiktora Zborowskiego i Beatę Tyszkiewicz.

Przypomnienie tego filmu przywołało pogląd, że wysoka pozycja Krzysztofa Zanussiego w świecie filmu, to nie tylko Barwy ochronne, Spirala, Struktura kryształu, Cwał, czy Iluminacja. Jego naturalną konkurencją w dziedzinie twórczości były rówieśne filmy Romana Polańskiego, Jerzego Skolimowskiego i Andrzeja Wajdy. W tym gronie Zanussi wyróżniał się twórczością psychologiczną, oszczędnością w stylistyce, tematyką pełną rozterek polskiej inteligencji w zetknięciu z przemianami społeczno – politycznymi. Natomiast w zapomnianym Dotknięciu ręki reżyser ten, nie goniący za tanim poklaskiem i będący wręcz przeciwnikiem wszelkiej tandety, przeciwstawił muzyczny sen studenta muzykologii, percepcji starego kompozytora, od dziesięcioleci milczącego i żyjącego w izolacji od otoczenia.

Ten jakże cienki motyw psychologiczny stał się osnową dywagacji na temat zderzenia pokoleń, przeprowadzonej delikatnie, z rzadką w sztuce filmowej subtelnością, a u samego Zanussiego poczuciem taktu, nie tylko muzycznego.

Jego Dotknięcie ręki jest potwierdzeniem trzymania się zasady, że twórczość Krzysztofa Zanussiego to przede wszystkim problemy środowiska inteligenckiego na tle polskiej mentalności, naszych obyczajów i tradycji. Dochodzi jeszcze motyw zderzenia pokoleń, co czyni obraz pogłębiony psychologicznie, choć trudniejszy w odbiorze dla szerokiej publiczności.

• « poprz.
• nast. »