Przegląd nowości

Skrzypek spod deszczowej chmury...

• 

Szczegóły

Opublikowano: środa, 25, czerwiec 2014 15:35

... gdzieś, zapewne na Podolu, leżała opisana przez Szołema Ałejchema Anatewka, która światowy rozgłos zyskała dzięki broadwayowskiemu musicalowi „Skrzypek na dachu”. Był to główny ośrodek osadnictwa żydowskiego na Ukrainie. Stamtąd wywodzili się między innymi bracia Nikołaj i Anton Rubinsztejnowie i z „Demona” tego ostatniego zaczerpnięto motyw chóru „Noczeńka”, który posłużył za wzór melodyczny zamykającej scenie zbiorowej „Anatewka”.

Opera Krakowska po raz drugi sięgnęła po ten utwór (poprzednio w 1993 roku za dyrekcji Ewy Michnik), tym razem przedstawiając go w formie widowiska plenerowego na krakowskim Kazimierzu.

Zarazem, w nieunikniony sposób wpisało się ono w aktualne wydarzenia na Ukrainie, a pikanterii dodawał fakt, że związanym z krakowską Operą śpiewakom ukraińskim przyszło wcielić się w postacie Rosjan: Wasyl Grocholśky wznoszący zaśpiew w scenie w karczmie, a Wołodymir Pankiv odgrywający oportunistycznego Policjanta, rzekomo przychylnie nastawionego do głównego bohatera – Tewjego – i sprzyjającego żydowskim współmieszkańcom, ale w decydujących dla tej wspólnoty momentach niezdolnego do gestu cywilnej odwagi i przykładającego ręki do pogromu, a następnie wysiedlenia.

Również białoruscy tancerze, tworzący corps de ballet Opery Krakowskiej i na co dzień niezbyt odznaczający się perfekcyjną precyzją, wreszcie nabrali wiatru w puenty, kiedy przyszło im wykonać bardziej swojskie układy taneczne.W porównaniu ze swoimi poprzednikami (Bernardem Ładyszem z łódzkiej premiery polskiej, Juliuszem Bergerem z inscenizacji gdyńskiej i Stanisławem Ptakiem z chorzowskiego przedstawienia w tamtejszym Teatrze Rozrywki, o Zero Mostelu z prapremiery scenicznej oraz Chaimie Topolu z adaptacji filmowej już nie wspominając) Przemysław Rezner wypadł nieco blado.

Bardziej podobała mi się żeńska część zespołu wykonawców, a zwłaszcza Katarzyna Oleś-Blacha oraz Iwona Socha w rolach córek Tewjego: Hudel i Chawy, usiłujące przezwyciężyć manierę śpiewu operowego na rzecz operowania białym głosem. Tytuł ten szczególnie zapisał się w karierze wokalno-aktorskiej Bożeny Zawiślak-Dolny, która kolejno wcielała się: w gdyńskim przedstawieniu w ducha Frume Sary, nieżyjącej żony rzeźnika, a w poprzednim krakowskim w Hudel, córkę Tewjego.

Tym razem użyczyła głosu oraz postaci żonie mleczarza – Gołdzie. Obdarzyła ją ciepłem, emanującym ze swego mezzosopranu, służącego zbudowaniu wiarygodnego, scenicznego wizerunku. Wraz z Agnieszką Cząstką w roli swatki Jente stworzyły zarazem rodzajowe typy, charakterystyczne dla sztetl, czyli żydowskiego miasteczka.

Galerię tę uzupełniali: Janusz Dębowski jako wspomniany rzeźnik Lejzor Wolf, niefortunny zalotnik Cajtli, Stanisław Knapik w roli Rabina oraz Wiesław Popiołek jako żebrak Naum.

Udany epizod wokalny w partii ubogiego krawca Motla, szczęśliwie zakochanego w Cajtli, przypadł w udziale Krzysztofowi Kozarkowi. „Skrzypka na dachu” wystawiono na terenie dawnej Gazowni, której architekturę uzupełniono z lewej o przybudówkę w kształcie loggii nieodległej starej Synagogi, a wyobrażającą dom mleczarza Tewjego.

Na centralnej scenie, przykrytej dachem, zlokalizowano ustępy rozgrywające się w miejscach publicznych, w tym w karczmie. Na jej dachu pojawia się w osobie Pawła Wójtowicza, koncertmistrza orkiestry Opery Krakowskiej, tytułowy skrzypek.

Niestety, sztuczne nagłośnienie niekiedy deformowało dźwięk jego instrumentu, który, gdy rozlegał się z innego miejsca, przybierał szlachetne brzmienie. Niewiele też można powiedzieć o grze orkiestry, albowiem reżyseria dźwiękowa zniwelowała zróżnicowanie dynamiczne, przez co zabrakło pożądanych kontrastów, a także wyeksponowania istrumentarium charakterystycznego dla klezmerskich kapel (np. bardziej nośnego dźwięku klarnetów).

Plenerowa inscenizacja „Skrzypka na dachu” do pewnego stopnia przekształciła się w widowisko multimedialne, odkąd zza muru zaczęły dobiegać odgłosy muzyki z pobliskich lokali, na niebie rozbłysły race fajerwerków, towarzyszących dorocznym obchodom wianków, a z deszczowej chmury, mimo pierwszego dnia lata, zaczęło kropić...

                                                                   Lesław Czapliński