Przegląd nowości

Butterfly widziana z przyszłości

• 

Szczegóły

Opublikowano: środa, 21, styczeń 2026 22:07

Kiedy po raz pierwszy zobaczyłem Semperoper Dresden, przy okazji wizyty w Galerii Zwinger, pojawiło się we mnie pragnienie – wrócić tu na spektakl. Ten gmach zachęca, by wejść do środka i pozwolić się wciągnąć w rzeczywistość, która powstaje z dźwięku, ciszy i oczekiwania. Przeglądając repertuar, wybór szybko padł na Madama Butterfly. Zadecydowała koncepcja reżyserska oraz nazwisko scenografa – zapowiedź czegoś więcej niż kolejnego „ładnego przedstawienia”.

 

 

I tak, w mroźny dzień 4 stycznia, wróciłem do Drezna, by jeszcze raz wejść w świat Giacoma Pucciniego i jego librecistów. Świat pozornie dobrze znany, a jednak wciąż niepokojąco aktualny. Wyzwaniem przy wystawianiu dziś Madama Butterfly jest pytanie, jak ją opowiedzieć.

 

 

Tak, by nie powielać przemocy wpisanej w jej historię. By stała się przestrzenią odpowiedzialnej refleksji. Najważniejszym i najbardziej poruszającym pomysłem tej inscenizacji jest decyzja Amona Miyamoto, by historię Cio-Cio-San i Pinkertona opowiedzieć z perspektywy ich syna. To zabieg pozornie prosty, a w istocie radykalny. Od pierwszej chwili wciąga w narrację. Nie jako efektowny koncept, lecz jako cichy, konsekwentny filtr pamięci. Oglądamy tę historię nie „jeszcze raz”, lecz jakby po raz pierwszy – oczami kogoś, kto odziedziczył jej ciężar i próbuje go zrozumieć.

Ta perspektywa zmienia wszystko. Tragedia Butterfly przestaje być zamkniętym dramatem jednej kobiety. Staje się opowieścią o konsekwencjach, które trwają dłużej niż jedno życie. Miłość, zdrada, porzucenie – wszystko zostaje przesunięte z poziomu melodramatu na poziom pamięci i odpowiedzialności. Opera nie kończy się już wraz z ostatnim akordem.

 

 

Przeciwnie – dopiero wtedy zaczyna się pytanie: co dalej? Stworzona na potrzeby tej inscenizacji rola syna Pinkertona, powierzona Aleksandrowi Ritterowi, okazuje się kluczowa. Jego niema, powściągliwa obecność nie ilustruje akcji. Ona ją porządkuje. To cichy świadek.

 

 

Moralny punkt odniesienia. Spektakl zyskuje spójność emocjonalną i wewnętrzną uczciwość. Nie pozwala widzowi schronić się w pięknie muzyki. Nie pozwala zapomnieć. Scenografia Borisa Kudlički operuje oszczędnością i symbolem. Nie próbuje rekonstruować Japonii jako miejsca. Buduje przestrzeń stanu – kruchy, niestabilny świat Butterfly. To przestrzeń, która nie zamyka bohaterki, lecz stopniowo ją odsłania. Jakby każda kolejna scena zdejmowała następną warstwę iluzji. Kostiumy Kenzō Takady unikają dosłowności folkloru. Są znakiem kultury, pełnym elegancji i prostoty. 

Światło Fabia Antociego prowadzi narrację z precyzją godną partytury – modeluje emocje, wydobywa samotność, podkreśla momenty zawieszenia. Projekcje wideo Bartka Maciasa nie dominują obrazu. Wprowadzają dystans i delikatne poczucie ulotności chwili. Wszystkie te elementy nie konkurują ze sobą. Współpracują. Tworzą estetykę skupienia – przestrzeń, w której nic nie jest nadmiarowe, a każda pauza ma znaczenie. Dyrygent Vitali Alekseenok prowadzi orkiestrę z dużym wyczuciem dramaturgii. Tempa są wyważone. Fraza oddycha.

 

 

Orkiestra nie przytłacza sceny, lecz ją wspiera i uzupełnia. To Puccini pozbawiony sentymentalnej nadwyżki. Bardziej narracyjny niż ilustracyjny. Muzyka nie łagodzi sensu inscenizacji. Ona go pogłębia. Chór, przygotowany przez Jonathana Beckera, pełni funkcję nie tylko zbiorowego komentatora. Jest społecznym tłem.

 

 

Milczącą większością, wobec której rozgrywa się tragedia jednostki. Selene Zanetti jako Cio-Cio-San prowadzi swoją postać z niezwykłą uważnością. Jej Butterfly nie jest od początku ofiarą. Dojrzewa. Nabiera świadomości. W jej śpiewie słychać drogę – od dziewczęcej nadziei po cichą determinację. To kreacja pozbawiona operowej egzaltacji. Przez to jeszcze bardziej poruszająca. Sun-Ly Pierce jako Suzuki wnosi ciężar realizmu. Jest figurą trwania i lojalności. Kimś, kto widzi więcej, ale wie, że nie ma prawa decydować. 

Pinkerton w wykonaniu Tomislava Mužka pozostaje uwodzicielski i niejednoznaczny. Budzi irytację, ale i współczucie. Neven Crnić jako Sharpless staje się ogniwem współodpowiedzialności – postacią, która wie, lecz reaguje zbyt późno. Role drugoplanowe dopełniają ten świat z dramaturgiczną precyzją. Całość sprawia wrażenie zespołowej pracy, w której każda postać ma swoje miejsce i sens. Pobyt w Dreźnie naturalnie rozszerza perspektywę odbioru spektaklu.

 

 

Jakby miasto samo dopowiadało znaczenia. Wizyta w Zwinger i spotkanie z Madonną Sykstyńską Rafaela uczą innego rodzaju skupienia. Niewinności, która przeczuwa własny los. Dziewczyna czytająca list Vermeera rezonuje z motywem oczekiwania.

 

 

Ciszą, w której waży się całe życie. Te obrazy uczą patrzenia pomiędzy. Dostrzegania emocji w pauzie. Idąc dalej – na Stary Cmentarz Katolicki w Dreźnie – trafia się na grób Marcelli Sembrich-Kochańskiej, jednej z największych sopranistek przełomu XIX i XX wieku. Artystki, która śpiewała Pucciniego i Verdiego na najważniejszych scenach świata. Wychodząc z Semperoper Dresden, nie miałem potrzeby rozmowy ani ocen. Zostało współczucie i myśl, która domaga się uważności. Ta Madama Butterfly nie daje ukojenia. Zostawia pytanie o odpowiedzialność. O to, jaką ponosimy wobec historii, które opowiadamy i których chcemy słuchać.

                                                                   Mariusz Grudzień