Przegląd nowości

Polonez – zagadka

Szczegóły

Opublikowano: wtorek, 11, czerwiec 2024 18:38

Kompakt wydany przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina pt. Polonezy melancholijne i bohaterskie może spełniać rozmaite role. Jest to np. materiał edukacyjny prezentujący formę taneczną poloneza na przestrzeni dziejów, a więc może posłużyć także do opowieści o polskiej historii na tle zmian w rozwoju poloneza. W książeczce dołączonej do płyty mamy zarys genezy poloneza jako melodii i jako tańca dworskiego, a może i ludowego. Przy okazji poznajemy nazwiska twórców rozmaitych polonezów, wśród nich całkiem nieznanych, choć czasem wybitnych muzyków, ale również amatorów, jak choćby Tadeusz Kościuszko. Pewnym zaskoczeniem jest to, że w przeglądzie kompozytorów polonezowych nie  uwzględniono najważniejszego z nich, Fryderyka Chopina, który swym talentem przerósł i  kompletnie przyćmił wszystkich, którym zdarzyło się napisać utwór o tej nazwie.

W istocie Polonezy Chopina utraciły niejednokrotnie swój taneczny charakter, stały się uniwersalnymi dziełami sztuki, jak powiedział poeta „armatami ukrytymi w kwiatach”. Na płycie, którą nagrał francuski pianista Cyprien Katsaris zamieszczono utwory powstałe zarówno przed Chopinem, w tym np. utwory napisane przez jego nauczyciela Józefa Elsnera, jak też skomponowane już po śmierci naszego muzycznego geniusza. Wydaje się, że ów zagraniczny artysta, wielki miłośnik Chopina i w ogóle muzyki polskiej, musiał wybierając kompozycje do nagrania przeprowadzić gruntowne studia połączone z poszukiwaniami w archiwach, aby wynaleźć utwory o charakterze polonezów kompletnie zapomniane, dziś już niewykonywane i niekiedy muzycznie mało wartościowe, wręcz banalne, powstające np. z potrzeby przygotowania czegoś na zabawę taneczną, albo mającego ozdobić czyjś jubileusz. Przy okazji rozwiązał kilka muzycznych zagadek i doszedł do zaskakujących wniosków. Nie jest zresztą wykluczone, że artysta korzystał z ustaleń różnych zespołów badawczych, odkryć muzykologów, czy w tym wypadku „polonozologów”. Zaskakujące jest tu np. że odkryto, iż znany na cały świecie Polonez Pożegnanie Ojczyzny Michała Kleofasa Ogińskiego w istocie skomponował ktoś inny, Kacper Napoleon Wysocki, zaś owo Pożegnanie... omyłkowo przypisano Ogińskiemu i z takim nazwiskiem pojawiło się w druku. Do różnych zaskoczeń słuchacz pewnie zaliczy anonimowe polonezy zawierające tematy popularnych pieśni, jak choćby kolędy W żłobie leży, co podobno dotyczy króla polskiego Władysława IV, który tańczył do tej melodii. Inny polonez powstał do staropolskiej miłosnej pieśni ze słowami Ty pójdziesz górą, a ja doliną, ty zakwitniesz różą, a ja kaliną.  Jeszcze większą niespodzianką jest fakt, iż w Polonezie D-dur nauczyciela Chopina Józefa Elsnera został zapisany hymn Wielkiej Brytanii God Save the King. W sumie na płycie znajdziemy 16 tańców, muzycznych perełek, ale także mniejszej wartości przyczynkarskich ciekawostek, utworów dłuższych i krótszych, upstrzonych wirtuozowskimi trudnościami, ale także całkiem prostych, które układają się w obraz Polski tanecznej od XVI wieku do XX. Skoro nasi maturzyści zrezygnowali już z tańczenia na tradycyjnych balach  Pożegnania Ojczyzny, a przerzucili się na rewelacyjny Polonez Wojciecha Kilara z filmu Pan Tadeusz w reżyserii Andrzeja Wajdy, można mieć nadzieję, że taniec ten, który największe powodzenia miał w czasach, gdy Polski nie było na mapie, będzie miał jeszcze długie życie. Jeszcze Polska nie umarła, póki tańczymy poloneza.

                                                                      Joanna Tumiłowicz

• « poprz.
• nast. »