Przegląd nowości
Opera Brittena na płytach Firmy DUX
- Szczegóły
- Opublikowano: wtorek, 10, listopad 2015 17:28
Benjamin Britten (1913-1976) najwybitniejszy angielski kompozytor po epoce Purcella, zaliczany do kompozytorów współczesnych nawiązujących do angielskiego neoklasycyzmu był twórcą wszechstronnym. Symfonika, opery, oratoria, pieśni, kameralistyka – oto jego spuścizna kompozytorska. Jego muzyka operowa jest może mniej nam znana, choć jest ona chyba najbardziej reprezentatywna dla jego stylu.
Do tej muzyki zalicza się operę „The Turn of the Screw” („Obrót śruby”) – jest to dosłowne tłumaczenie tytułu, ale w tym przypadku ów tytuł ma charakter całkowicie idiomatyczny, odbiegający od treści dzieła. Tytuł ten oznacza wrażenie napięcia, którego nie można ani znieść, ani zrozumieć, ani uciec od niego. Najlepiej operę tę scharakteryzował Andrzej Tuchowski w swej książce o Brittenie („Musica Jagiellonica”, Kraków, 1994): „...niesamowita, pełna dwuznaczności i niedomówień opera z pogranicza konwencji horroru i świata freudowskiej symboliki...odznacza się ona najprecyzyjniej ze wszystkich oper Brittena rozplanowaną architektoniką, której szkielet konstrukcyjny stanowią transpozycje dwunastotonowego wzoru” (podobieństwo do stylu Schoenberga jest tu raczej powierzchowne).
I w takiej konstrukcji muzycznej będącej nośnikiem treści symbolicznych można się doszukać akcji dalekiej od świata techniki. Tyle, gwoli „rozszyfrowania” oryginalnego tytułu. Geneza powstania tej opery jest następująca: w roku 1953 władze kulturalne Wenecji zamówiły u kompozytora nową operę dla weneckiej La Fenice. Librecistką została Myfanwa Piper, małżonka Johna Pipera, malarza i scenografa. Początkowo praca nad librettem była prowadzona „przez telefon”. Libretto oparte zostało na tajemniczej i ponurej noweli Henry'ego Jamesa. Początkowa nazwa opery brzmiała „Wieża i jezioro”. Oficjalna premiera opery miała miejsce w Teatro La Fenice w 1954 roku. Przyjęcie opery przez krytyków i publiczność wywołało zmienne wrażenia (choć w Wielkiej Brytanii uważa się ją za atrakcyjną dramatycznie). Dotyczyło to głównie libretta, które stało się w swej treści i tajemnicze i dwuznaczne, a wśród wykonawców prowokowało „symboliczne zadręczanie kojarzące się z niewinnością”. W Polsce opera ta została zaprezentowana w trakcie wizyty w Warszawie Opery Szkockiej z Glasgow (w późnych latach 70.). Powodzenie opery na scenach światowych jest raczej umiarkowane, ale pokazywano ją na scenie m.in. La Scali (1956) i New York Opera (1962). Istnieje również kilkanaście jej nagrań płytowych. „Obrót śruby” to opera kameralna w dwu aktach z prologiem zawierająca 16 scen dzielonych wariacjami instrumentalnymi, raczej krótkimi, symbolizującymi kolejne „obroty śruby”. Sześciu solistom opery towarzyszy 13 instrumentów. Omawiane nagranie stanowi zapis z koncertowego wykonania w Filharmonii Narodowej w Warszawie w marcu 2015 roku (w ramach 19. Wielkanocnego Festiwalu Ludwiga van Beethovena). Zespół instrumentalistów prowadził Łukasz Borowicz, a główne partie wykonali Anglicy Eric Barry (Peter Quint), Emily Workman (Guwernantka), Diana Montague (Mrs Crose). Od strony muzycznej wykonanie to jest znakomite, a śpiew i gra instrumentalistów mogą zadowolić nawet wybrednych melomanów. Soliści są bowiem bardzo wyrównani, a dyrygent znakomicie „czuje” tę muzykę. Dodatkowo buklet dwupłytowego albumu (DUX 1247/1248) zawiera kompendium wiedzy o nagraniu, kompozytorze, wykonawcach, jak to zwykle bywa w nagraniach tej Firmy.
Jacek Chodorowski