Przegląd nowości

80-lecie Wydziału Edukacji Muzycznej i 30-lecie Katedry Dyrygentury Chóralnej

• 

Szczegóły

Opublikowano: wtorek, 06, marzec 2007 01:00

Z okazji Jubileuszu odbył się 4 marca uroczysty koncert w Sali Koncertowej Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Materialnym świadectwem wydarzenia był wydany z tej okazji folder z którego przytaczamy wstęp obecnego kierownika Katedry Dyrygentury Chóralnej prof.zw. Ryszarda Zimaka



DZIAŁALNOŚĆ KATEDRY DYRYGENTURY CHóRALNEJ W LATACH 1976-2006.
SZKICE I REFLEKSJE.

Katedra Dyrygentury Chóralnej, integralnie związana z Wydziałem Edukacji Muzycznej (dawniej Wydziałem Wychowania Muzycznego) powstała ponad trzy­dzieści lat temu a dokładnie w kwietniu 1976 roku. Od chwili jej powstania po dzień dzisiejszy tworzą ją pedagodzy, których aktywność artystyczna łączy się głównie z dyry­genturą, a w szczególności z dyrygenturą chóralną. Po wielu zabiegach, ówczesne władze Uczelni przychyliły się do wniosku prof. Józefa Boka - wieloletniego peda­goga, dyrygenta i chórmistrza, nadając specjalną rangę problematyce naukowej, artystycznej i dydaktycznej, towarzyszącej nauczaniu studentów. To ich wiedza muzyczna i umiejętności organizacyjne miały służyć społeczeństwu poprzez kształ­cenie zamiłowania do muzykowania w zespole chóralnym bądź wokalno-instrumentalnym. To oni - dyrygenci chórów — a równocześnie dobrze wykształceni w Uczelni nauczyciele muzyki, animatorzy życia muzycznego w szkołach muzycznych i ogól­nokształcących (a także w ruchu amatorskim) mieli podejmować wysiłki na rzecz edukacji artystycznej młodego pokolenia. Tradycją stało się też spoglądanie w stronę tych, którzy kształtowali wizerunek dyrygenta-absolwenta tzw. Wydziału IV, a więc znaczących postaci polskiego życia muzycznego. Warto zatem wspomnieć dzia­łającego w Warszawie - Stanisława Kazuro, w Poznaniu i Krakowie - Stanisława Wiechowicza, a później — Edmunda Maćkowiaka i Stefana Stuligrosza oraz działają­cego w Łodzi — Józefa Karola Lasockiego.


Doniosły akt powołania Katedry zaowocował aktywnym działaniem pod kierownictwem jej założyciela - prof. Józefa Boka (autor niniejszego szkicu, przez 10 lat miał zaszczyt być sekretarzem Katedry). Katedra Dyrygentury Chóralnej w krótkim czasie podjęła wiele cennych inicjatyw: ustalono kryteria egzaminacyjne przedmiotu dyrygowanie, zainicjowano prace zespołów problemowych emisji głosu, kształcenia słuchu i czytania partytur, opiekowano się procesem dydaktycznym będącym w gestii Katedry. Do ważniejszych zadań Katedry w owym czasie, (obok referatów problemowych w formie indywidualnych wystąpień członków Katedry, zebrań plenarnych poświęconych tematyce bieżącej oraz zebrań zespołów problemowych), należało organizowanie zebrań pedagogów przedmiotu dyrygowanie z udziałem przedsta­wicieli Akademii Muzycznych, Wyższych Szkół Pedagogicznych i Uniwersytetów. Podczas tych spotkań omawiano zagadnienia dotyczące interpretacji utworów muzyki chóralnej, zagadnienia metodyczne i specjalistyczne dotyczące zarówno nauczania dyrygowania jak i prowadzenia zespołów wokalnych. Spektrum poruszanych wówczas tematów było niezwykle szerokie i obejmowało, obok zagadnień artystycznych, uwarunkowania psychologiczne pracy dyrygenta. Zajmowano się także procesem odtwórczym dzieła muzycznego. Warto zauważyć, że zebrania te cieszyły się dużym zainteresowaniem, gromadząc nie tylko zainteresowanych młodych pedagogów, lecz także rzeczywistą elitę ówczesnych autorytetów - polskich chórmistrzów.
Podsumowując 20-lecie pracy Katedry, profesor Józef Bok we wstępie do okazjonalnego wydawnictwa napisał: Skromny Jubileusz 20-lecia działalności Katedry Dyrygentury Chóralnej przy Wydziale Wychowania Muzycznego Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina budzi we mnie szczególne refleksje. Dzisiaj patrząc wstecz poprzez wszystkie lata mogę z cala szczerością stwierdzić, że Katedra wypracowała swój własny profil działalności artystycznej, pedagogicznej i organizacyjnej. Stało się tak dzięki aktywnej współpracy wszystkich jej członków, życzliwego stosunku Władz Wydziału i Uczelni. Dziękuję serdecznie wszystkim, którym działalność i autorytet Katedry Dyry­gentury Chóralnej leży na sercu.
Zmieniające się warunki, nowa, przekształcająca się rzeczywistość akademicka w Polsce i autonomiczne działania uczelni: Uniwersytetów i Wyższych Szkół Pedagogicznych, doprowadziły do utworzenia licznych wydziałów kształcących nauczycieli muzyki (także dyrygentów chórów!) dla potrzeb szkolnictwa ogólnokształcącego. Placówki kształcenia artystycznego usamodzielniły się i podjęły samodzielne dzia­łania tak o charakterze lokalnym jak i ogólnopolskim.


Powstał problem kształtowania nowej kadry akademickiej. Katedra Dyry­gentury Chóralnej, wierna wcześniej podejmowanym działaniom integracyjnym na rzecz muzykowania chóralnego, zawsze służyła pomocą w tym niełatwym procesie kreowania samodzielnych nauczycieli akademickich. Pedagodzy Katedry aktywnie uczestniczyli (i nadal uczestniczą) w licznych postępowaniach kwalifikacyjnych. Najpierw w tzw. przewodach na stanowisko adiunkta i docenta, później przewodach kwalifikacyjnych I i II stopnia, a w wyniku działania nowej Ustawy o stopniach nauko­wych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (2003) - w postę­powaniach o nadanie stopnia doktora, doktora habilitowanego sztuki oraz profesora sztuk muzycznych.
Zmianie uległ profil działalności Katedry, która zgodnie z zapotrzebowaniem społecznym przeniosła punkt ciężkości w stronę zagadnień artystycznych. W dalszym ciągu do zadań Katedry należy opieka nad dyplomami artystycznymi oraz procesem dydaktycznym przedmiotu dyrygentura. Dla podkreślenia merytorycznej wagi problemu Katedra współuczestniczyła w organizacji wydziałowych konkursów dyry­genckich dla studentów (odbyły się trzy konkursy), w miarę swoich możliwości otaczała opieką proces dydaktyczny dotyczący nauki dyrygowania na Wydziale Zamiejscowym w Białymstoku (dawniej Filia AMFC).
Warto dodać, iż Władze Uczelni w roku akademickim 1997/1998 powołały na wspomnianym Wydziale Zakład Dyrygentury Chóralnej, którego kierownictwo objęła prof. Yioletta Bielecka. Obecnie kierownikiem Zakładu jest. prof. Bożenna Sawicka.

Zasadnicza zmiana w stylu funkcjonowania Katedry dotyczyła wzmożenia popularyzacji muzyki chóralnej. Piszący te słowa stał się inicjatorem cyklicz­nych koncertów pod nazwą "Interpretacje muzyki chóralnej", które odbywają się rokrocznie w Sali Koncertowej naszej Uczelni. W koncertach tych biorą udział nie tylko zespoły należące do regionu warszawskiego. Zapraszane są także wiodące chóry z innych miast. W ciągu ostatnich lat prezentowały się zespoły z Białegostoku, Bydgoszczy, Lublina, Wrocławia. Występowały wielokrotnie chóry szkolne, chóry szkół muzycznych Warszawy, chóry młodzieżowe i akademickie, a także chóry para­fialne Stowarzyszenia Chórów Kościelnych "Cecylianum". W koncertach przyjmował wielokrotnie udział aktywnie działający i odnoszący sukcesy krajowe i zagraniczne Warszawski Chór Chłopięcy i Męski przy AMFC oraz renomowany zespół "Alla Polacca" przy Teatrze Wielkim - Operze Narodowej. Niekiedy podczas koncertów występowały zespoły wokalne Wydziału Edukacji Muzycznej (w ramach dyplomów artystycznych) oraz Chór Mieszany AMFC. Dobór repertuaru "Interpretacji" jest swobodny i zawsze stanowi propozycję dyrygenta chóru. Jest oczywiste, że w presti­żowej Sali Koncertowej Akademii występują tylko najlepsze zespoły, a w repertuarze obok utworów a cappella nierzadko można usłyszeć dzieła wokalno-instrumentalne. Nie brak też i prawykonań. Miło jest zauważyć, że koncerty te cieszą się dużą popu­larnością wśród publiczności warszawskiej. Ogromne zasługi w kształtowaniu profe­sjonalnego oblicza wspomnianych wyżej koncertów, odbywających się od 1996 roku, ponieśli kolejni opiekunowie artystyczni - kierownicy Katedry: prof. zw. Andrzej Banasiewicz kierujący Katedrą w latach 1999-2002) i prof. AMFC Krzysztof Kusiel-Moroz, kierujący Katedrą w latach 2002-2005.




Innym działaniem Katedry wychodzącym na zewnątrz jest stała współpraca z Centrum Edukacji Artystycznej w organizacji i przebiegu kolejnych Festiwali Chórów Szkół Muzycznych regionu warszawskiego (poprzednio odbywały się przeglądy chórów). Koncerty festiwalowe, organizowane są w Ciechanowie przy pomocy władz samorządowych i dyrekcji tamtejszej Państwowej Szkoły Muzycznej im. S. Moniuszki. Te specyficzne, mające - jak się wydaje — pozytywny wpływ na rozwój zainteresowania muzykowaniem chóralnym imprezy, wpisały się trwale w coroczny pejzaż kulturalny Miasta Ciechanów. W 2006 roku odbył się X Festiwal współorganizowany przez Katedrę Dyrygentury Chóralnej. Równolegle z Pucharem Grand Prix Festiwalu, fundowanym corocznie przez J. M. Rektora AMFC, wieloletnią domeną Katedry stało się fundowanie nagród dla najlepszych dyrygentów chórów szkół muzycznych I i II stopnia, występujących podczas spotkań festiwalowych. Godnym podkreślenia jest także wieloletni udział członków Katedry w obradach Jury ciechanowskiego Festiwalu. Niezależnie od ww. inicjatywy Katedra wspierała różnorodne turnieje chórów akademickich Warszawy, organizowane głównie przez Politechnikę Warszawską, a członkowie Katedry zasiadali w komisjach oceniających licznych konkursów i festiwali chóralnych w Polsce.
Artystyczna aktywność indywidualna pedagogów-dyrygentów jest trwałym fundamentem działalności Katedry Dyrygentury Chóralnej. Na przestrzeni wielu lat Katedra mogła poszczycić się pedagogami, wychowawcami pokoleń dyrygentów chórów polskich. W czasach, kiedy ówczesny Wydział Wychowania Muzycznego prowadził obok studiów dziennych (sekcja A), studia dla czynnych nauczycieli prowadzonych w systemie zajęć wieczorowych (sekcja B) i zaocznych (sekcja C), nauczycielami dzisiejszych pedagogów-członków Katedry byli: śp. prof. Antoni Szaliński - kompozytor, dyrygent, wieloletni dziekan Wydziału Wychowania Muzycznego, a w latach 1974-1978 kierownik Chóru Filharmonii Narodowej; wspomniany wyżej prof. Józef Bok, dyrygent, kierownik Katedry (1976-1996), kierownik Chóru Filharmonii Krakowskiej (1953-1964), kierownik Chóru Teatru Wielkiego (1964-1971), Chóru Filharmonii Narodowej (1971-1974), dyrygent i kierownik muzyczny Warszawskiej Opery Kameralnej; prof. Henryk Wojnarowski - dyrygent i kierownik Chóru Teatru Wielkiego, od 1978 roku kierownik Chóru Filharmonii Narodowej. Należy także wspomnieć aktywnych członków Katedry, profesorów n/Uczelni: Wita Zawirskiego, Władysława Kabalewskiego, Jana Kaniewskiego, Jerzego Zabłockiego.


Nie sposób pominąć pedagogów, dzięki którym realizacja partytury wokalnej, wokalno-instrumentalnej czy instrumentalnej na fortepianie podczas lekcji dyrygen­tury (czy jak kto woli — podczas nauki dyrygowania) zyskuje klarowny wymiar dźwiękowy. To wysiłek i umiejętności artystyczne pianistów-akompaniatorów i pedagogów zarazem, realizujących dzieło muzyczne zgodnie z zapisem partytury i manualnymi sugestiami studentów, nadają utworom wymiar prawdziwie artystyczny, skutecznie inspirujący wyobraźnię artystyczną młodych adeptów sztuki dyrygenckiej. Listę pianistów-akompaniatorów, aktualnie współpracujących z dyrygentami podczas lekcji ze studentami Wydziału Edukacji Muzycznej zamieszczono poniżej.
Dzisiaj Katedra Dyrygentury Chóralnej działa zgodnie z planem pracy, jak co roku zatwierdzanym na początku każdego roku akademickiego przez Władze Uczelni. Możliwości działania Katedry określane mogą być dwojako: według regu­laminowej zasady funkcjonowania w ramach istniejących struktur uczelnianych, zgodnie z przyznanym budżetem; lub według indywidualnych inspiracji członków Katedry i potrzeby własnego działania. Tak więc Katedra realizuje wszystkie statu­towe działania, uczestniczy w realizacji procesu dydaktycznego w wymiarze indywi­dualnym i zespołowym, kontynuuje rozpoczęte akcje, o których wspomniano wyżej. Oddziaływanie indywidualne dyrygentów i pedagogów, członków Katedry, które nie sposób opisać w krótkich rozważaniach, odzwierciedlają noty biograficzne zamieszczone w niniejszej publikacji.
Studenci-dyrygenci realizują poważne zadania artystyczne w ramach dyplomów, reprezentują Uczelnię i Wydział na konkursach dyrygenckich, prowadzą koncerty publiczne, sposobią się do roli dyrygentów-animatorów życia muzycznego w Polsce. Jednakże powracając do naczelnego wątku: siła Katedry polega na oddziaływaniu jej uczestników, pedagogów w symbiozie ze studentami według zasady: mistrz — uczeń.


Niniejsza publikacja ma za zadanie przybliżyć sylwetki pedagogów Katedry, udokumentować ich bogatą działalność artystyczną i pedagogiczną będącą przejawem troski o wychowanie młodego pokolenia w dziele prawdy, dobra i piękna. Pragniemy w ten sposób upamiętnić ponad 30 lat dziejów Katedry Dyrygentury Chóralnej w symbiozie z Wydziałem Edukacji Muzycznej - Wydziałem Dobrego Wychowania — jak mawiał nieodżałowanej pamięci dziekan, profesor Antoni Szaliński.



W zakończeniu pragnę serdecznie podziękować J. M. Rektorowi, prof. zw. Stani­sławowi Moryto za przyjęcie honorowego patronatu nad połączonym Jubileuszem 80-lecia Wydziału Edukacji Muzycznej i 30-lecia Katedry Dyrygentury Chóralnej i wsparcie udzielane w dotychczasowych działaniach Katedry. Pragnę wyrazić gorące podziękowanie Dziekanowi Wydziału Edukacji Muzycznej, prof. zw. Andrzejowi Banasiewiczowi za stałą, nadzwyczaj konstruktywną współpracę z Katedrą w działaniach artystycznych, pedagogicznych i organizacyjnych. Wszystkim P.T. Współpracownikom dziękuję za aktywność, trud i wysiłek artystyczny i pedagogiczny oraz ważne i cenne inicjatywy. Dziękuję także sekretarzom Katedry: as. Annie Perzanowskiej-Tarasiuk oraz as. Dariuszowi Zimnickiemu. Jubileusz, to mała chwila refleksji nad tym co już za nami... Przed nami zaś nowe wyzwania i nowe myśli. Niech się spełnią ...
Warszawa, luty 2007 roku
prof. zw. Ryszard Zimak