Przegląd nowości

Otwarcie Opery Krakowskiej

• 

Szczegóły

Opublikowano: czwartek, 04, grudzień 2008 01:00

Przedstawieniem inaugurującym działalność w nowym gmachu będą Diabły z Loudun Krzysztofa Pendereckiego, który w tym roku obchodzi swoje 75-te urodziny.

Diabły z Loudun są pierwszym dziełem operowym kompozytora, prapremiera światowa miała miejsce w Hamburgu, w 1969 roku, a spektakl reżyserował Konrad Swinarski. Pomimo skrajnych emocji, jakie wywoływał, utwór przyniósł Krzysztofowi Pendereckiemu natychmiastowy światowy rozgłos.

 

Libretto Diabłów z Loudun, opracowane przez samego kompozytora, oparte zostało na kronikarskim opowiadaniu Aldousa Huxleya, ujętym następnie w formę scenicznego dramatu przez Johna Whitinga. Tekst libretta mówi o autentycznym wydarzeniu, głośnym i ponurym procesie w niewielkim francuskim miasteczku niedaleko Poitiers. Nie trudno jednak odnaleźć tu motywy i problemy aktualne w czasach znacznie bliższych. Nietolerancja, okrucieństwo, poniżanie człowieka i zbrodnia w imię bezdusznego fanatyzmu, walka o zachowanie godności ludzkiej wobec zorganizowanej nienawiści to tragiczne wydarzenia XX wieku. Nic dziwnego, iż taki temat zainteresował polskiego kompozytora. Pociągnęła go ciekawa postać i tragiczne losy Urbana Grandiera, który z duchownego, ceniącego elegancję, wytworność i wszelkie uroki życia, przekształca się w męczennika, aby ostatecznie urosnąć do rangi bohatera. Obok Grandiera w Diabłach Loudun występuje cała galeria wyrazistych, różnorodnych postaci, z dotkniętymi zbiorowym obłędem zakonnicami, rozhisteryzowaną, pełną tłumionych namiętności przeoryszą Joanną i sadystycznym egzorcystą, ojcem Barré, na czele. Dla oddania dramatycznej treści opery Krzysztof Penderecki posłużył się ogromnym aparatem wykonawczym i arcybogatym arsenałem środków techniki kompozytorskiej, od archaizujących gregoriańskich śpiewów chóru, po najnowocześniejsze sposoby wykorzystania głosów ludzkich i instrumentów. W całym dziele zaznacza się wyraziście niepospolite mistrzostwo kompozytora oraz zmysł dramaturgiczny, który widoczny był już przy kompozycji Pasji wg św. Łukasza.

 

Gospodarzem wielkiego otwarcia będzie Marek Nawara - Marszałek Województwa Małopolskiego. Swoją obecność potwierdzili m.in.: Bogdan Zdrojewski - Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Elżbieta Bieńkowska - Minister Rozwoju Regionalnego, Jerzy Miller - Wojewoda Małopolski, Jacek Majchrowski - Prezydent Miasta Krakowa. Uroczystego poświęcenie nowego gmachu Opery Krakowskiej dokonana ks. Kardynał Stanisław Dziwisz.

Inauguracji działalności w nowym gmachu Opery towarzyszyć będzie wydanie albumu ...a w Krakowie jest Opera! W wydawnictwie teksty m.in.: prof. Jacka Purchli, Anny Woźniakowskiej, Jerzego Piekarczyka.

Krzysztof Penderecki (ur. 23 listopada 1933 w Dębicy) - współczesny polski kompozytor, dyrygent i pedagog muzyczny, przedstawiciel tzw. polskiej szkoły kompozytorskiej w latach sześćdziesiątych.

 

Wychował się w rodzinie o ormiańskich korzeniach. Początkowo uczył się grać na skrzypcach i pobierał lekcje kompozycji u Franciszka Skołyszewskiego. Następnie
w latach 1955 - 1958 studiował kompozycję w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (obecnie Akademia Muzyczna) w Krakowie w klasie rAtura Malawskiego. Międzynarodowy rozgłos przyniosły mu utwory o bardzo oryginalnej kolorystyce dźwiękowej, często wykorzystujące niekonwencjonalne techniki artykulacji (np. stukanie w deko instrumentów smyczkowych). Taka technika kompozytorska otrzymała miano sonoryzmu, a reprezentują ją m.in. utwory takie jak Ofiarom Hiroszimy - tren, Polymorphia, De natura sonoris. W tym stylu skomponowana jest również Pasja wg św. Łukasza.

Kompozytor w niebanalny sposób realizował postulaty ówczesnej awangardy. Jednym z nich był "aleatoryzm niezamierzony", polegający na niedokładnym zapisywaniu partytur. Wprawdzie ogromnie utrudniało to wykonania i z powodu protestów wykonawców w późniejszych wydaniach kompozytor zezwalał na zapisywanie nut w konwencjonalny, precyzyjny sposób (uzmysławia to pierwsze i późniejsze wydania Pasji wg św. Łukasza), lecz sama koncepcja stanowiła wyraźne usprawnienie procesu zapisywania złożonych partytur na ogromne obsady wokalno-instrumentalne i pozwalała szybciej realizować kolejne zamówienia.

.

 U progu lat 70. XX w. kompozytor porzucił technikę sonorystyczną, coraz częściej komponował tonalnie, orkiestrując w stylu niemieckiej muzyki symfonicznej z końca XIX stulecia (Symfonia wigilijna). Zarzucano mu więc, że "zdradził awangardę", ale ten styl znalazł aprobatę szerokiej publiczności. W Polsce specjalne zainteresowanie budziły w latach osiemdziesiątych utwory nawiązujące do wydarzeń politycznych, z których powstało "Polskie Requiem".

W 1996 roku Krzysztof Penderecki skomponował Siedem Bram Jerozolimy na zamówienie miasta Jerozolimy z okazji jubileuszu 3000 lat Świętego Miasta prawykonanie miało miejsce w Jerozolimie 9 stycznia 1997 roku, a pierwsze wykonanie w Polsce odbyło się w Warszawie 14 marca 1997 roku

 

Kompozytor w oryginalny sposób konstruuje swoje wieloczęściowe utwory. Najpierw powstaje jedna lub kilka części, następnie dołącza do nich następne. Tym sposobem każdy utwór może być wielokrotnie prezentowany w wersji premierowej, co ma niebagatelne znaczenie w praktyce koncertowej. Najdłużej powstawało w ten sposób Polskie Requiem, obecnie w trakcie przedłużania jest VIII Symfonia, której początkowa wersja zamówiona została na otwarcie Filharmonii w Luksemburgu i tam wykonana w 2005.

Skłonność do usprawniania procesu twórczego, której pierwszym przejawem był aleatoryzm niezamierzony skłoniła Pendereckiego do przeniesienia do muzyki tradycję znanej w przeszłości w środowisku malarzy, a polegającej na tym, iż mistrz przyjmuje zamówienia i koordynuje pracę, natomiast uczniowie wykonują konkretne zadania, takie jak adaptacja utworu na kolejne obsady, albo rozwinięcie pomysłów naszkicowanych przez mistrza.

W 2005 roku kompozytor został odznaczony przez Prezydenta RP Orderem Orła Białego.

                                                                                              (inf.własna)