Przegląd nowości

O kulturze muzycznej Ormian polskich

• 

Szczegóły

Opublikowano: poniedziałek, 25, kwiecień 2011 02:00

Ormianie zaczęli przybywać do Polski od czasów Kazimierza Wielkiego. W wielu ośrodkach miejskich, a zwłaszcza na terenie Małopolski, tworzyły się skupiska Ormian kultywujących swoją religię i kulturę muzyczną. Jednocześnie wnosili Ormianie swój wkład i do polskiej kultury muzycznej. Przykładowo można tu wymienić pieśni religijne ks. Karola Antoniewicza, walczącego w powstaniu listopadowym w oddziale Dwernickiego.

Są to pieśni śpiewane do dziś, z których trzy znalazły się potem w kanonie polskiej pieśni narodowej (Chwalcie łąki umajone, W krzyżu cierpienie, Nie opuszczaj nas). Uczeń Chopina, pianista, kompozytor i pedagog Karol Mikuli (Axanian), nie tylko przygotował u Kistnera w Lipsku wydanie zbiorowe dzieł Fryderyka Chopina, ale także był nauczycielem tej miary pianistów co Aleksander Michałowski, Maurycy Rosenthal czy Raul Koczalski. Z kolei Chorał "Z dymem pożarów" lwowskiego Ormianina Józefa Nikorowicza był jedną z pięciu pieśni kandydujących po 1918 roku do miana hymnu państwowego niepodległej Polski.

W I połowie XX w. autorką pionierskich prac poświęconych muzyce ormiańskiej i Ormianom polskim była lwowianka Bronisława Wójcik-Keuprulian, wybitna muzykolog polska, działaczka Archidiecezjalnego Związku Ormian we Lwowie i redaktor pisma Ormian polskich "Posłaniec św. Grzegorza".

W II połowie zeszłego stulecia jedynym polskim pisarzem muzycznym publikującym prace na temat Ormian polskich, był Zbigniew Kościów (m.in. Muzyka polskich Ormian - 1976, Polsko-ormiańskie muzykalia - 1978 czy Z polsko-ormiańskich zagadnień muzycznych - 1984). Jest on także autorem pierwszej (i jedynej dotąd) polskiej biografii Aram Chaczaturian (2008). (W tym czasie o Ormianach polskich i ich muzyce pisali jeszcze tylko muzykolodzy i historycy w Armenii, m.in. Dżulietta Gałustian, Wartan Grigorian czy Marlen Howhannisjan.)

Ostatnio ukazała się Zbigniewa Kościowa Kultura muzyczna Ormian polskich, która jest pierwszą tego typu pracą w naszej muzykografii, podsumowującą dorobek muzyczny Ormian żyjących na terenie Polski na przestrzeni wieków, a także ich wkład do polskiej kultury muzycznej. Autor zajmuje się śladami muzyki ormiańskiej w Rzeczypospolitej (do XVII w.), muzyką religijną polskich Ormian unitów, ormiańską muzyką świecką w Polsce od XVIII do XXI w. i udziałem Ormian w polskim życiu muzycznym. Pracę uzupełniają liczne przykłady nutowe, obszerna bibliografia, zdjęcia oraz streszczenia w języku angielskim i ormiańskim.

Przy okazji warto dodać, że zbierany przez Zbigniewa Kościowa od 40 lat materiał muzyczny (nagrania pieśni żyjących w Polsce Ormian, zapisy i dokumenty) pozwoliły opolskiemu kompozytorowi Stanisławowi Śmiełowskiemu (1930-2008) na stworzenie trzech Liturgii, wykonanych po raz pierwszy i nagranych (CD, DVD) w latach 2000. Były to: Liturgia polskich Ormian - na Boże Narodzenie (1980), Liturgia polskich Ormian na Wielkanoc (2007) i Liturgia żałobna Ormian polskich (2008 - ukończona dwa tygodnie przed śmiercią kompozytora) - wszystkie na głos solowy i chór mieszany a cappella. Kościów jest także autorem książkowej biografii Stanisław Śmiełowski (Wołomin, 2009).

                                                                        Małgorzata Chmielewska

Zbigniew Kościów Kultura muzyczna Ormian polskich, Wołomin 2010, Wydawnictwo Polskie w Wołominie, ss. 122, ilustracje, przykłady nutowe. Książkę można zamawiać u wydawcy: Wydawnictwo Polskie w Wołominie email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.