Przegląd nowości

Zabrze pamięta o Krzysztofie Pendereckim

Opublikowano: niedziela, 22, listopad 2026 14:10

Jerzy Dybał, pochodzący z Rudy Śląskiej, a więc po sąsiedzku z Zabrzem, od trzynastu lat przeszczepia na grunt Śląska twórczość Krzysztofa Pendereckiego. Schodzi z nią pod ziemię na poziom 320 w kopalni Guido, ale i wychodzi na powierzchnię. W tym roku zabrski XIII Festiwal im. Krzysztofa Pendereckiego pozostał w górniczym świecie za sprawą swojej inauguracji 30 października w Filharmonii Zabrzańskiej.

 

Zabrze,Penderecki 1

 

Albowiem w 1950 roku powstała ona jako Filharmonia Górnicza, nawiązując do tradycji muzycznych uprawianych przez ten stan zawodowy (w Jaśle z kolei działała Filharmonia Kolejowa). Z czasem uległa pełnej profesjonalizacji i obecnie orkiestra składa się z sześćdziesięciu muzyków. Koncert poprowadził Szymon Bywalec, od tego sezonu nowy dyrektor tej instytucji, który do tej pory dał się poznać przede wszystkim jako wytrawny wykonawca muzyki współczesnej, kierując również działającą na Śląsku Orkiestrą Muzyki Nowej.

 

Zabrze,Penderecki 2

 

Wczorajszy koncert udowodnił, że z twórczością poprzednich epok jest mu również „po drodze“, a praca z tym zespołem przyniosła już wymierne efekty. Nieoczekiwanie bowiem na patrona wieczoru wyrósł Franz Schubert za sprawą wykonania jego VIII Symfonii h-moll D. 759. Już eteryczne wejście obydwu grup skrzypiec korzystnie nastrajało, że czeka słuchaczy wybitna interpretacja. Utwierdzało w tym przekonaniu wprowadzanie kolejnych motywów przez wiolonczele oraz drzewo. Dyrygent odpowiednio kształtował plany dynamiczne prowadzące do kulminacji w muzycznej naracji.


Dzięki temu w pełni wiarygodną stała się anegdota o Brahmsie, który przejście do próby nad tym dziełem zaanonsował, że nadszedł czas na Skończoną Schuberta, a gdy któryś z muzyków poprawił go, że ma na myśli Niedokończoną, ripostował na to, że gdyby wszystkie utwory były tak dopracowane, to żylibyśmy w muzycznym raju. Trudniej było to odnieść do zagranej na początku jego Uwertury tragicznej d-moll op. 81, której nie sprzyjała akustyka zbyt małej sali dawnej Biblioteki Donnersmarcków, a obecnej siedziby Filharmonii.

 

Zabrze,Penderecki 3

 

Zwłaszcza tutti w forte brzmiało dość głucho, choć smyczki przy mniejszym natężeniu dynamicznym odznaczały się wyrównanym dźwiękiem. Podobnie było w przypadku kwintetu smyczkowego w Marcia funebre z III Symfonii Es-dur op. 55 Eroiki Ludwiga van Beethovena. Dodatkowo uwagę zwracały zwinne figuracje flecistki w triu, przy czym część ta zagrana została w skróconej wersji. Spośród kompozycji patrona festiwalu usłyszeliśmy smyczkową transkrypcję chóralnego Agnus Dei oraz Adagio z sacra rappresentazione Raj utracony.

 

Zabrze,Penderecki 4

 

Ukoronowaniem całego wieczoru były Odwieczne pieśni op. 10 Mieczysława Karłowicza, będące probierzem nie tylko zmierzenia się z barwną instrumentacją, ale i umiejętności budowania dużej formy. Gęsta faktura, zwłaszcza ostatniej Pieśni o Wszechbycie, odznaczała się skupionym brzmieniem pozbawionym oznak hałaśliwości, a za to nasyconym kolorem. Dyrygent zadbał ponadto o oszczędne dozowanie napięcia, by w odpowiednim momencie wywierało ono pożądane wrażenie. Wcześniej w Pieśni o miłości i śmierci znowu można było cieszyć się solem fletu. Na słowa uznania zasłużyła przyzwoicie brzmiąca blacha, nawet waltornie nie miały problemu z właściwym strojeniem, dostarczając znacznej satysfakcji w tym względzie. A zatem w pełni opłaciła się muzyczna wyprawa na Śląsk, do Zabrza.

                                                                 Lesław Czapliński