Przegląd nowości

Donizetti Opera Festival 2026 w Bergamo: „L’esule di Roma”

Opublikowano: niedziela, 22, listopad 2026 14:11

Położone w Lombardii u południowych podnóży Alp miasto Bergamo przyciąga turystów historyczną Città Alta z siedemnastowiecznym Palazzo della Ragione, bazyliką Santa Maria Maggiore czy zabytkowymi murami obronnymi. Wszakże w okresie jesiennym zjeżdżają się do niego z różnych stron przede wszystkim miłośnicy opery, na których czekają ciekawe wydarzenia organizowane w ramach działającego już od 2015 roku Festiwalu Donizettiego, kompozytora właśnie w tym pięknym mieście urodzonego i także w nim pochowanego.

Esule di Roma 1

Ambicją tej cieszącej się niezmiennie dużą popularnością imprezy jest prezentowanie obok popularnych tytułów również mniej albo wręcz w ogóle nieznanych pozycji z jego imponującej bogactwem twórczości. W tym celu dyrekcja festiwalu współpracuje z wybitnymi badaczami i muzykologami, którzy na podstawie potwierdzonych źródłowych dokumentów opracowują krytyczne wydania kolejnych dzieł.

Esule di Roma 2

I tak tegoroczną dwunastą już edycję omawianego przedsięwzięcia zainaugurowała nowa realizacja dwuaktowej opera seria Wygnaniec z Rzymu (L’esule di Roma) z librettem Domenico Gilardoniego. To pierwsze z trzech inspirowanych tematycznie historią starożytnego Rzymu dzieł Donizettiego przyniosło podczas neapolitańskiej premiery w Teatro San Carlo (1828) prawdziwy triumf i od razu zostało przeniesione na inne sceny włoskie i zagraniczne. W dwudziestym wieku pojawiło się po raz pierwszy (w wersji koncertowej) w londyńskim Queen Elizabeth Hall w roku 1982, z udziałem Katii Ricciarelli, Bruce’a Brewera i John-Paula Bogarta. 


Z kolei jego pierwsza wersja sceniczna została zaprezentowana w Teatro Chiabera w Savonie w roku 1986, co zostało również utrwalone na nagraniu płytowym. W przeszłości kolejne przedstawienia Wygnańca z Rzymu stawały się okazją do wprowadzania do libretta pewnych modyfikacji, nie wpływających jednak zasadniczo na treść całej historii. Rozgrywa się ona w Rzymie pod panowaniem cesarza Tyberiusza, czyli w naznaczonym przemocą okresie spisków, miłosnych rywalizacji i donosicielstwa.

Esule di Roma 3

Senator Murena wykorzystuje nieobecność starszego już cesarza do wzmocnienia swojej politycznej pozycji w celu ewentualnego przejęcia po nim władzy. Dążąc do wyeliminowania konkurentów, oskarża niesprawiedliwie o zdradę stanu i skazuje na wygnanie Settimia, zakochanego w jego córce Argelii. Po pojawieniu się tego nieświadomego niebezpieczeństwa trybuna w Rzymie senat skazuje go na śmierć, czemu nawet nie daje rady zapobiec szlachetny, przeznaczony przez Murenę na męża jego córki Publiusz, zwyciężca wrogów cesarza Tyberiusza.

Esule di Roma 4

Po odkryciu podłych machinacji ojca, Argelia nie decyduje się jednak na ich ujawnienie, przeraża ją jednak wizja śmierci ukochanego. Wraz z upływem czasu coraz bardziej trawiony wyrzutami sumienia Murena popada w obłęd. Ostatecznie w finale Tyberiusz ułaskawia Settimio, podobnie zresztą jak skruszonego i tym samym poruszającego serce władcy Murenę. Niemiecka reżyserka Katharina Thoma postanawia wyrwać tę melodramma eroico z historycznego kontekstu i nadać jej bardziej uniwersalny charakter, przywołując współczesne odradzanie się dyktatur i antydemokratycznych ruchów politycznych. 


Inscenizatorka zdradza chęć wykreowania atmosfery strachu i przemocy, pokazując zamaskowanych funkcjonariuszy i upokarzający przeciwników tłum. Takiemu odczytaniu libretta ma też służyć scenografia Deviny McDonough odwołująca się do przytłaczającej jednostkę i wywołującej w niej poczucie małości rzymskiej architektury imperialnej wraz z jej potężnymi kolumnami i marmurami. Niestety ciekawie się zapowiadające w deklaracjach  pomysły nie sprawdzają się w praktyce.

Esule di Roma 5

Wizualna wizja tworzona jest bowiem ze zwisających z góry pasów tkaniny, których nieustanne i nie wiadomo, według jakiej logiki podnoszenie i opuszczanie nie tylko nie dynamizuje akcji, ale wręcz niezamierzenie wywołuje narastające znużenie. Nie sprawdza się też pomysł wykorzystania tkanin przezroczystych, mający ponoć za zadanie uświadamianie widzowi „bezbronności każdego obywatela wobec władzy”.

Esule di Roma 6

Ponadto niczego intrygującego nie wnoszą rzucane na owe wypełniające całą przestrzeń tkaniny projekcje wideo (Luca Scarzella) czy wprowadzenie na scenę postaci młodziutkiej siostry Argelii lub narzucającego się swoją nieustanną obecnością Sejana, zaufanego cesarza i prefekta jego gwardii pretoriańskiej. Wreszcie brakuje w całej realizacji przemyślanej gry scenicznej, zastępowanej niejednokrotnie ocierającą się o karykaturę gestykulacją niektórych solistów lub chaotycznymi scenami zbiorowymi. W tytułowego wygnańca wciela się dysponujący mocnym, wyrazistym i dźwięcznym tenorem Sergey Romanovsky, przekonujący jako niewinnie oskarżony i skazany, a w ostatnim momencie uratowany, ukochany córki senatora Mureny. 


Tę postać wybranki jego serca sugestywnie ukazuje plastycznie prowadzonym i świetnie we wszystkich rejestrach brzmiącym soczystym sopranem dramatycznym Lidia Fridman, poruszająco oddająca rozmaite stany emocjonalne swojej bohaterki. Nieco mniej wiarygodny jest w partii Mureny Luca Pisaroni, często rozczarowujący niedociągniętymi frazami i miejscami niestabilną barwą, co może zaskakiwać ze strony artysty znanego z wybitnych kreacji na międzynarodowych scenach.

Esule di Roma 7

Podobać się może występujący w roli Publiusza młody baryton Marcelo Solis, kształcący swój głos w akademii Bottega Donizetti, który jednak jeszcze musi popracować nad rozwinięciem na razie dość skromnego wolumenu. Pozostałe emplois celnie budują Metteo Mollica (Lucio/Fulvio) i Vittoria Vimercati (Leontina). 

Esule di Roma 8

Tradycyjnie już stopliwością głosów i jednorodnością brzmienia uznanie wzbudza od dawna współpracujący z festiwalem Chór dell’Accademia Teatro alla Scala. Omawiane przedstawienie miał prowadzić dyrygent Antonio Fogliani, były dyrektor artystyczny rzeczonej manifestacji, którego nagła śmierć przed paroma miesiącami zamieniła to festiwalowe wydarzenie w poświęcony jego pamięci wzruszający hołd. Zamiast niego miejsce za pulpitem zajął Fabrizio Maria Carminati, który uwydatniał bardziej dramatyczne niż liryczne walory partytury Donizettiego, dbając o wydobywanie smakowitych detali instrumentacji, a także o potoczystość i przejrzystość narracji muzycznej oraz jej niezakłócone współbrzmienie z warstwą wokalną całej realizacji.

                                                                             Leszek Bernat