Przegląd nowości

Cepelia wzorniczą potęgą i basta!

• 

Szczegóły

Opublikowano: poniedziałek, 12, październik 2026 16:58

W krakowskim Muzeum Narodowym w ramach cyklu wystaw ukazujących sztukę w czasach PRL przyszła kolej na Cepelię ("Obywatelka Cepelia", Nowy Gmach 8 października 2026 - 21 lutego 2027, kuratorzy: Anna Wiszniewska i Piotr Korduba). A więc Centralę Przemysłu Ludowego i Artystycznego.

 

 

W powszechnej świadomości kojarzonej z wyrobami codziennego użytku (meble, ceramika i szkło artystyczne, tkaniny dekoracyjne, na przykład kilimy) oraz pamiątkarskimi (bibeloty), nawiązującymi do wzorców propagowanego ze względów doktrynalnych wiejskiego rękodzieła. Wbrew pozorom, jak wiele dziedzin w PRL, wywodzących się wprost z okresu przedwojennego, a niekiedy sanacyjnego, nawiązała do spuścizny Towarzystwa Popierania Przemysłu Ludowego, rozwijając jego idee i cele na o wiele większą skalę. Wzorem poprzednika wdrażała swoje projekty poprzez wytwórczość zorganizowaną w formie spółdzielni.

Jak przed wojną Władysław Skoczylas ze wspomnianym Towarzystwem, tak w PRL  współpracowało z nią wielu wybitnych artystów, na przykład Magdalena Abakanowicz, o czym dowiedziałem się od Jacka Balcewicza. O tym, że jej wzornictwo odwoływało się nie tylko do źródeł ludowych przekonał mnie prezentowany na wystawie model... szezloga. A więc mebla raczej obcego klasowo w ówczesnym ustroju.

 

 

Otóż Cepelia zajmowała się również projektowaniem wyposażenia dla wnętrz reprezentacyjnych, w których przyjmowano na przykład zagranicznych gości jak apartamenty planowane w odbudowywanym Zamku Królewskim w Warszawie, czego dotyczy trwająca tam wystawa, czy istniejących na Wawelu (nocowali w nich generał de Gaulle czy szach Mohammed Pahlawi). A także uzupełniania lub odtwarzania dekoracji i mebli w historycznych rezydencjach, kiedy odwoływała się do tradycji szlacheckich (gobeliny, pasy słuckie).

 

 

Cepelia posiadała ponadto misję edukacyjną, propagowania określonych standardów estetycznych w zakresie sztuki użytkowej (na przykład zastawa stołowa czy talerze dekoracyjne odwołujące się zarówno do wzorów ludowych, jak i oryginalnych projektów profesjonalnych artystów). Poprzez sieć zagranicznych sklepów upowszechniała polską markę w świecie, a jednocześnie pozyskiwała pożądane wówczas dewizy poprzez wyroby odzieżowe (kożuchy zaprojektowane przez Grażynę Hasse). W otwarciu wzięła udział ministerka kultury Marta Cienkowska. Początkowo w odniesieniu do Cepelii posługiwała się nadużywanym dziś pojęciem dizajnu, ale później pojawiło się od dawna zadomowione w polszczyźnie słowo „wzornictwo“, czym zyskała w moich uszach (a później jeszcze bardziej w mojej opinii doprowadzeniem tego samego dnia do przyjęcia ustawy „o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artysty“). A wzornictwem właśnie stała Polska Ludowa, w tym za sprawą Cepelii.

                                                                               Lesław Czapliński