Przegląd nowości

Archiwum operowe lwowskiego krytyka Jakuba Bylczyńskiego (1)

Szczegóły

Opublikowano: środa, 23, wrzesień 2026 07:00

Tam poznaje córkę zesłańca, nauczycielką i działaczkę polonijną Zofię Łytkowską. W roku 1920 w Saratowie przychodzi na świat jego drugi syn. W ramach działalności Polskiego Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny Bylczyński organizował odczyty, wykłady, spotkania literackie itd. (m.in. dla Polaków uciekających z Osetii, Władykaukazu, Jekaterynburga, i innych miast Rosji). Publikował też teksty patriotyczne w wydawnictwach Macierzy Szkolnej. Wraz z żoną organizował wsparcie dla rodaków w ramach Polskiego Białego Krzyża. Dopiero w 1921 pojawia się możliwość opuszczenia bolszewickiej Rosji. Zofia z matką (Jadwigą Łytkowską) i Jakub z rocznym dzieckiem wyjeżdżają do Warszawy. Po przyjeździe do stolicy nowej Polski Bylczyński wraca do zawodu nauczyciela w Gimnazium Państwowym im. Władysława IV. W tym czasie odnawia kontakty operowe i pisze. Jednak w roku 1925 otrzymuje propozycję posady dyrektora w prestiżowym Gimnazjum Państwowym im. Adama Mickiewicza w Nowogródku. Nowogródek przeżywa kulturalny rozkwit, co związane jest z jego nową rolą miasta wojewódzkiego. W Nowogródku i Grodnie Bylczyński działa społecznie i kulturalnie.

Tam też w roku 1928 debiutuje w „Krakowiakach i Góralach” Bogusławskiego jego ośmioletni wówczas syn Janusz. W roku 1931 Bylczyńscy przenoszą się po raz kolejny, tym razem już na stałe – do Tomaszowa Mazowieckiego. Tam Jakub uczył w Prywatnym Gimnazjum Kupców Stowarzyszenia Szkolnego (obecnie I Liceum Ogólnokształcące). Udzielał się także w towarzystwach śpiewaczych. W Tomaszowie prowadził wykłady historyczne (w latach 1931-1938) na Katolickim Uniwersytecie Społecznym (powołanym przez komitet pod patronatem ks. dziekana Stanisława Suchańskiego i dra Michała Biernackiego), a także w prezydenckim Pałacu Myśliwskim w Spale organizowane przez tomaszowską Akcję Katolicką. Zofia i Jakub mieszkali w niedużym mieszkaniu w piętrowej kamienicy przy ulicy Piłsudskiego. Sąsiadami ich była rodzina Buchalskich. Michalina i Eugeniusz byli rodzicami Jerzego Buchalskiego (1925-1998) ps. „Korbacz”, porucznika AK, który w latach 1945-1946 działał w ruchu samoobrony AK-WIN-KWP. W wolnej Polsce Jerzy został m.in. odznaczony krzyżem Virtuti Militari. Był wieloletnim prezesem tomaszowskiego ŻAK, inicjatorem wraz z ks. Ryszardem Salskim Kaplicy Pamięci Narodowej w Tomaszowie. Dziś w tej kaplicy znajduje się pamiątkowa tablica poświęcona Buchalskiemu, ufundowana przez kolegów z Konspiracyjnego Wojska Polskiego, Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego i Związku Sybiraków. Wielu uczniów licealnych Jakuba sprzed wojny działało w tomaszowskiej konspiracji. Niektórych z nich Jakub uczył także w domu w czasie okupacji. Ci konspiracyjni maturzyści przyjaźnili się często z synem Bylczyńskich – Januszem, także przecież tomaszowskim maturzystą i uczestnikiem kampanii wrześniowej. Nie wiemy czy Janusz został zaprzysiężony w konspiracyjnej tomaszowskiej samoobronie AK.

• « poprz.
• nast. »