Przegląd nowości

Tam, gdzie kończy się baśń – „Rusałka” w Pradze

• 

Szczegóły

Opublikowano: czwartek, 15, styczeń 2026 13:02

Będąc przejazdem w Pradze w 2024 roku, wieczorem wybrałem się na Wesele Figara W.A. Mozarta. Świetne wykonanie, dobra inscenizacja i bardzo żywy, spontaniczny odbiór widowni sprawiły, że wiedziałem jedno: muszę tu wrócić. Tym razem chciałem sięgnąć po czeską operę narodową – dzieło głęboko zakorzenione w lokalnej kulturze, języku i wyobraźni.

 

 

Wybór mógł być tylko jeden: Rusałka Antonína Dvořáka, której prapremiera odbyła się 31 marca 1901 roku właśnie w Pradze. Świąteczny wieczór 26 grudnia 2025 roku miał dla mnie w sobie coś z baśni. Zimowe powietrze nad Wełtawą, rozświetlone fasady miasta i ruch przechodniów kierujących się ku Státní opera — jakby wszyscy wiedzieli, że za chwilę przekroczą próg świata, w którym czas płynie inaczej. 

Praga, miasto Dvořáka, przeniosła mnie w przestrzeń piękną i magiczną, a zarazem niepokojącą; taką, która zaprasza do refleksji i stawia pytania: Czy świat, który chętnie deklaruje otwartość, naprawdę potrafi zaakceptować inność bez stawiania warunków? Czy dojrzewanie musi oznaczać utratę niewinności, a marzenie o miłości – rezygnację z własnej tożsamości?

 

 

I wreszcie: czy przemiana Rusałki jest aktem odwagi, czy dramatyczną próbą dopasowania się do norm, które od początku skazują ją na odrzucenie? W tej praskiej inscenizacji pytania te wybrzmiewają z niepokojącą aktualnością. Reżyser Zdeněk Troška proponuje formę tradycyjną, lecz myślenie nowoczesne. Scena staje się przestrzenią wyobraźni: świat natury i świat ludzi nie zderzają się brutalnie, lecz przenikają — granica między nimi jest krucha i płynna.

 

 

Światło subtelnie buduje emocje, a chłodne półmroki jeziora kontrastują z ostrzejszym blaskiem cywilizacji. Scenografię przygotował Milan Ferenčík, a kostiumy Józef Jelínek — razem tworząc świat pełen magii, lecz pozbawiony cukrowej dosłowności. Rusałka ukazana jest jako postać w procesie dojrzewania: świadoma ryzyka, jakie podejmuje. Jej milczenie nie jest jedynie efektem czaru — staje się znakiem społecznego wykluczenia. 

Reżyseria podąża za romantyczną muzyką Dvořáka, ale nie zatrzymuje się na powierzchni piękna. Sednem spektaklu jest refleksja nad mechanizmami akceptacji i odrzucenia oraz nad ceną zmiany własnej tożsamości. W centrum wieczoru znalazła się Jana Sibera jako Rusałka. Jej interpretacja była głęboka i przekonująca — technicznie precyzyjna, a zarazem nasycona kruchością.

 

 

Potrafiła przyciągać uwagę nawet w chwilach ciszy, jej obecność sceniczna mówiła więcej niż słowa. Książe w wykonaniu Evan LeRoy Johnson jawił się jako postać niedojrzała i wewnętrznie niespójna, co trafnie dopełniało dramaturgię opowieści o powierzchownej fascynacji innością.

 

 

Znakomitą kreację stworzył Zdeněk Plech jako Vodnik – charyzmatyczną i precyzyjną, świadomą reguł rządzących światem. Kateřina Jalovcová jako Ježibaba wnosiła siłę i ziemski realizm, brzmiąc jak głos doświadczenia ostrzegający przed iluzją łatwej przemiany. Orkiestra prowadzona przez Anne Pozidis pozwalała muzyce oddychać, zachowując liryczną czułość właściwą muzyce Dvořáka. Rusałka powstała u schyłku życia kompozytora, w czasie jego artystycznej dojrzałości. Libretto Jaroslava Kvapila, inspirowane słowiańską mitologią i romantyczną baśnią, dało Dvořákowi przestrzeń do stworzenia dzieła intymnego, a zarazem uniwersalnego. 

To opera o pragnieniu przekroczenia granicy — między światami, językami i formami istnienia. Dziś Rusałka zajmuje miejsce szczególne w światowym repertuarze operowym jako jedno z najważniejszych dzieł późnego romantyzmu. Dla Czech jest czymś więcej niż arcydziełem — muzycznym mitem, w którym narodowa tożsamość spotyka się z uniwersalnym doświadczeniem. Jej obecność na scenach świata potwierdza, że lokalność może być drogą do powszechności.

 

 

Praska Rusałka nie jest tylko piękną opowieścią o niespełnionej miłości. To spektakl, który zostaje z widzem na długo — z pytaniami o granice kompromisu i sens przemiany. Wychodząc z teatru w zimową noc, miałem poczucie dobrze spędzonego czasu: spotkania z muzyką, która porusza, i teatrem, który myśli.

 

 

To przedstawienie, które warto polecić — zarówno tym, którzy Rusałkę znają, jak i tym, którzy dopiero chcą ją odkryć. Opisany spektakl odbył się w Státní opera 26 grudnia 2025 roku. Równolegle, na scenie Národní divadlo, prezentowana jest zupełnie inna inscenizacja Rusałki, której premiera miała miejsce 8 marca 2024 roku, w reżyserii duetu SKUTR (Martin Kukučka, Lukáš Trpišovský). Ta równoległość daje widzowi rzadką i cenną możliwość wyboru — w jaki świat, w jakiej estetyce i z jakim pytaniem chce się w danym momencie zanurzyć.

                                                          Mariusz Grudzień