Przegląd nowości

Chopinomania albo Eros i Thanatos

• 

Szczegóły

Opublikowano: czwartek, 16, październik 2025 11:31

Prosiło się, żeby najnowszy film o Chopinie, traktujący o jego dojrzałości w Paryżu, zakończył się, jak u Forda o jego młodości, na scenie kompozytora pośród zrewoltowanego tłumu, lecz nie lipcowego z 1830 roku z Wolnością (Hanną Skarżanką) wiodącą lud na barykady, lecz lutowego w 1848 roku, obalającego monarchię Ludwika Filipa.

 

 

Zresztą po niej następuje długa pauza interpunkcyjna w postaci szarego ekranu, poprzedzającego epilog ze śmiercią bohatera dopełniającą biograficzną opowieść. Początkowo Chopin, Chopin! w reż. Michała Kwiecińskiego toczy się w gorączkowym rytmie pokrewnym Błękitnej nucie Andrzeja Żuławskiego, wychodząc w ten sposób naprzeciw spes phthisica czyli chorobliwemu ożywieniu towarzyszącemu zaawansowanym stadiom gruźlicy i połączonemu często z  pobudzeniem seksualnym, o czym świadczy wizyta w domu publicznym.

Wtedy też na przeciąg chwili przemknie maska sądzonego Chopinowi losu jako memento mori. To także wizja epidemii cholery jako kolejny znak ciążącego nad nim  Fatum oraz chór zakonnic śpiewających Lacrimosę z Requiem Wolfganga Amadeusa Mozarta, które zostanie wykonane po jego śmierci podczas uroczystości żałobnych w Madeleine. W przypadku artysty gruźlica sprzyjać może nasileniu twórczej aktywności, na co wskazywałyby życiorysy romantycznych ludzi sztuki. Zrazu może się też wydawać, że osoba kompozytora potraktowana zostanie na podobieństwo karykaturalnego ujęcia Mozarta w Amadeuszu.

 

 

A ponadto odpowiednika dzisiejszych gwiazd jak Liszt w Lisztomanii Kena Russella, skoro cieszy się podobną rozpoznawalnością i popularnością. Szybko zatem okazuje się, że będzie stanowić poniekąd wyłączny ośrodek akcji, między innymi za sprawą  zewnętrznej charakterystyczności, w przypadku grającego go Eryka Kulma jeszcze bardziej pogłębionej w stosunku do historycznego pierwowzoru, znanego z dagerotypu wykonanego na potrzeby paszportu. A Ferenc Liszt bynajmniej nie jest przeciwnikiem, lecz lojalnym sprzymierzeńcem. Wszystkie pozostałe postacie, między innymi Jan Matuszyński i Julian Fontana, niezawodni przyjaciele jeszcze z czasów warszawskich, są zaledwie jego satelitami. Może poza Lisztem. A kobiece wręcz epizodycznymi. Do pewnego stopnia dotyczy to także George Sand i ich związku, ukazanego na przykładzie zimy spędzanej na katalońskiej Majorce, przy całkowitym pominięciu lata w Nohant. Być może ze względu na istniejący dramat Jarosława Iwaszkiewicza oraz wspomniany film Żuławskiego? W roli Matki na moment pojawia się Maja Ostaszewska, która jednak siłą skupiania uwagi na swej obecności na długo zapada w pamięć. Przeciwieństwem jest nienajfortunniej dobrana Karolina Gruszka, za co raczej winić należy reżysera. Wskutek tego spłycony zostaje wizerunek Delfiny Potockiej, która wydaje się bliższa przywołanym córom Koryntu niż arystokratce o ambicjach artystycznych.

Fragment, kiedy zdesperowany Chopin, wobec bezradności standardowej medycyny, szuka pomocy u szarlatana i w stosowanej przezeń pseudoterapii, budzić może skojarzenia z ludowymi zabiegami z Antka Bolesława Prusa i umieszczaniem chorego w piecu chlebowym na trzy zdrowaśki czy kąpieli we wrzątku w Kochankach muzyki, filmie Kena Russella o Piotrze Czajkowskim.

 

 

W filmie o muzyku jego sztuka bynajmniej nie jest w centrum zainteresowania i przytaczana w dość standardowy sposób, najczęściej w postaci jego występów. Również kamera  okrążająca go przy fortepianie nie jest efektem szczególnie odkrywczym. Wyniesioną przeze mnie korzyścią poznawczą z seansu Chopina, Chopina! pozostaje genialny uczeń Carl Filtsch z Siedmiogrodu, który też umrze na gruźlicę w wieku zaledwie 15 lat, o którym dotąd nie wiedziałem. To za mało jednak jak na dwugodzinny film.

                                                                         Lesław Czapliński