Przegląd nowości
Simcha znaczy Radość
- Szczegóły
- Opublikowano: wtorek, 26, sierpień 2025 21:27
Po raz pierwszy Synagogę pod Białym Bocianem odwiedziłem w 1997 roku będąc na Festiwalu Wratislavia Cantans, kiedy planowano, żeby w następnym roku, po zakończeniu odbudowy, zorganizować w niej koncert w ramach Festiwalu, ale do tego doszło dopiero w 1999 roku. Najpierw w styczniu podczas pierwszej edycji Spotkań z Kulturą Żydowską, które zostały przekształcone w Festiwal Kultury Żydowskiej Simcha, co z języka hebrajskiego oznacza „radość”, wystąpił Chór Synagogi pod Białym Bocianem pod dyrekcją Stanisława Rybarczyka oraz zespół klezmerski Kroke z Krakowa.
Pierwszy Festiwal koordynowała jego pomysłodawczyni i współzałożycielka Karolina Szykier-Koszucka wspólnie ze Stanisławem Rybarczykiem i Jerzym Kichlerem. W tym samym roku 7 września w ramach 34 Międzynarodowego Festiwalu Wratislavia Cantans, chór wystąpił w synagodze, w której ciągle trwał remont. Występy w przywracanej do życia synagodze cieszyły się wielkim zainteresowaniem nie tylko wrocławian, co mocno wsparło dalsze odrestaurowanie synagogi i rozwój Festiwalu.
Chór Synagogi pod Białym Bocianem jest jedynym w Polsce chórem synagonalnym. Został założony przez Stanisława Rybarczyka w 1996 roku. Jego debiutancki występ w Centrum Edukacyjnym Gminy Wyznaniowej Żydowskiej został bardzo życzliwie przyjęty i potwierdzany jest do dnia dzisiejszego zaproszeniami do udziału w wielu ważnych imprezach w kraju i za granicą. O wysokim poziomie wrocławskiego chóru świadczą szczególnie jego koncerty z udziałem słynnych kantorów zagranicznych.
Warto przypomnieć, że w 2005 roku Chór Synagogi pod Białym Bocianem we Wrocławiu wspólnie z Polsko-Niemiecką Młodą Filharmonią Dolny Śląsk oraz kantorem Josephem Malovanym wystąpił na Parieserplatz w Berlinie z okazji uroczystości odsłonięcia Pomnika dla Pomordowanych Żydów Europy. W repertuarze zespołu znajdują się utwory kompozytorów żydowskich, głównie muzyki synagonalnej, ze szczególnym uwzględnieniem pieśni wybitnego wrocławskiego kantora Moritza Deutscha, wykładowcy wrocławskiego Seminarium Rabinackiego w latach 1844-1889.
Synagoga pod Białym Bocianem została zbudowana na działce przy dawnej ul. św. Antoniego 35, gdzie wcześniej stała gospoda Pod Białym Bocianem, po której „przejęła” nazwę. Pierwsze nabożeństwo w niej odbyło się 10 kwietnia 1829 roku, 13 dni przed oficjalną ceremonią otwarcia, ale dopiero po 18 latach w 1847 roku stała się ona główną i ogólnodostępną synagogą liberalnej frakcji wrocławskiej gminy żydowskiej. Z czasem nie mogła pomieścić wszystkich chętnych i postanowiono zbudować dużą nową synagogę.
W 1872 roku powstała majestatyczna Nowa Synagoga przy ulicy Podwale, do której przenieśli się liberalni Żydzi. Była ona, obok Nowej Synagogi w Berlinie, największą synagogą Niemiec i Austrii. Synagogę pod Białym Bocianem przejęli zaś Żydzi konserwatywni. Religijne wymogi rozdzielenia podczas nabożeństw kobiet i mężczyzn zakłóciły harmonijną kompozycję budowli przez dodanie trzech zewnętrznych klatek schodowych, prowadzących na galerie dla kobiet.
Przebudowa zostawiła po sobie żelbetowe, neoromańskie galerie dla kobiet. Znaczne i radykalne unowocześnienie synagogi nastąpiło w setną rocznicę jej wybudowania, wtedy odnowiono elewacje i wnętrze, zamontowano centralne ogrzewanie i elektryczne oświetlenie oraz wybudowano pośrodku synagogi bimę.
W czasie „nocy kryształowej” z 9 na 10 listopada 1938 roku bojówki hitlerowskie zdewastowały wnętrze synagogi. Jednak ze względu na bliskie sąsiedztwo innych budynków ominął ją los Nowej Synagogi, która została doszczętnie spalona. Świątynia służyła jako miejsce modlitwy Żydom konserwatywnym i liberalnym aż do czasu ich aresztowania. Dziedziniec synagogi stał się Umschlagplatzem, miejscem zbiórek deportowanych do obozów zagłady Żydów.
Po wojnie Komitet Żydowski we Wrocławiu wyremontował synagogę i do lat sześćdziesiątych XX wieku Synagoga pod Białym Bocianem służyła jako ośrodek kultu i miejsce spotkań dla kilku tysiący wrocławskich Żydów. Jednak kolejne fale emigracji żydowskiej z Polski, dyskryminacyjna polityka władz i akty wandalizmu „nieznanych sprawców” przyczyniły się do stopniowej degradacji obiektu. W roku 1966 władze komunistyczne zamknęły synagogę, motywując to fatalnym stanem obiektu. Przez blisko trzy dekady synagoga zmieniała właścicieli, którzy doprowadzili ją w końcu do kompletnej dewastacji i dopiero kiedy w 1996 roku przyznano pełne prawo własności Gminie Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu rozpoczęto pierwszy etap prac remontowych w synagodze.
Ceremonia otwarcia odrestaurowanej Synagogi pod Białym Bocianem miała miejsce 6 maja 2010 roku wraz z wernisażem stałej wystawy pt. „Historia Odzyskana – Życie Żydów we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku”. Synagoga obecnie służy społeczności żydowskiej jako świątynia i jednocześnie jest Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej we Wrocławiu.
Jest częścią Dzielnicy Wzajemnego Szacunku Czterech Wyznań, na którą składają się również przedstawiciele kościołów: protestanckiego, prawosławnego i rzymskokatolickiego. W 2002 roku powołano Fundację PRO ARTE, która zajmuje się promocją i organizacją wydarzeń kulturalnych w całej Polsce i za granicą. Wśród wielu projektów które są organizowane i wspomagane przez Fundację najważniejszymi są: Chór Synagogi pod Białym Bocianem i Simcha – Festiwal Kultury Żydowskiej.
Simchę przez lata wspierają polskie i zagraniczne instytucje kulturalne, władze rządowe i samorządowe, ośrodki kultury żydowskiej, wrocławski oddział Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, pracownicy i studenci Studium Kultury i Języków Żydowskich Uniwersytetu Wrocławskiego, Fundacja Bente Kahan, instytucje kulturalne Wrocławia, sponsorzy, patroni oraz przyjaciele Festiwalu. Program Festiwalu co roku powstaje z połączenia pasji i doświadczenia Stanisława Rybarczyka – dyrektora artystycznego Simchy we współpracy z Radą Programową Festiwalu i koordynatorami.
W tym roku w dniach 19-25 lipca odbył się już 27 Festiwal. Wyjątkową serię koncertów zainaugurował zespół Max Klezmer Band & Urszula Makosz, a potem mogliśmy wysłuchać występów: Amsterdam Klezmer Band, Chóru Synagogi Pod Białym Bocianem, Sentido, Kadarqua Quintet i Monikę Chrząstowską.
Odbyły się interesujące spotkania autorskie i nie zabrakło tradycyjnych elementów Festiwalu, takich jak Jarmark Żydowski, Izraelskie Śniadanie, warsztaty językowe i kulinarne związane z kulturą żydowską, pokazy filmowe, spacery tematyczne śladami wrocławskich Żydów oraz różnorodne atrakcje dla dzieci i całych rodzin.
Będąc krótko na tegorocznym Festiwalu odwiedziłem również Stary cmentarz żydowski we Wrocławiu – kirkut znajdujący się przy ulicy Ślężnej, obecnie Muzeum Sztuki Cmentarnej, które jest oddziałem Muzeum Miejskiego Wrocławia. Spoczywają na nim profesorowie uniwersyteccy, kupcy, przedsiębiorcy, działacze społeczni, artyści. Na nekropolii obok tradycyjnych macew znajdują się bogato zdobione rzeźbami grobowce rodzinne. Pojawiły się na nim numerowane alejki, a także dużo odrestaurowanych grobowców położonych wśród zadbanych trawników, krzewów i drzew, w których gnieżdżą się ptaki. Na cmentarzu wśród wielu sławnych osób spoczywa kantor wrocławskiej synagogi – Moritz Deutsch.