Przegląd nowości

Wystawa poświęcona Henrykowi Czyżowi w Filharmonii Łódzkiej im. Artura Rubinsteina

• 

Szczegóły

Opublikowano: niedziela, 10, listopad 2024 16:48

W Filharmonii Łódzkiej im. Artura Rubinsteina interesująca wystawa Łodzi zawdzięczam wiele.... Henryk Czyż w Filharmonii Łódzkiej poświęcona Henrykowi Czyżowi, dwukrotnemu szefowi artystycznemu tej instytucji, choć jego związki z nią zaczęły się od jego drugiego wcielenia, a mianowicie kompozytora, kiedy Tadeusz Wilczak poprowadził jego orkiestrowe Wariacje na temat polski na koncertach 28 i 29 listopada 1953 roku.

 

 

Po pierwszej kadencji (1957-1960), będącej debiutem na tego rodzaju stanowisku, zajął analogiczne w Filharmonii Krakowskiej, a po odejściu z niej po jakimś czasie powrócił do Łodzi (1972-1980), by poprowadzić między innymi pamiętny, ostatni koncert z udziałem Artura Rubinsteina (30 maja 1975), późniejszego patrona Filharmonii, który zagrał wtedy II Koncert fortepianowy f-moll op. 21 Fryderyka Chopina i V Koncert fortepianowy Es-dur op. 73 Ludwiga van Beethovena, a na bis Polonez As-dur op. 53 jak chyba nikt wcześniej, ani potem. W późnych latach 50. akompaniował Witoldowi Małcużyńskiemu (4 marca 1959 roku) i Henrykowi Szeryngowi.

Już w Łodzi zaznaczyły się jego preferencje repertuarowe jak ulubiona III Symfonia „Liturgiczna“ Arthura Honeggera, z którą na czele filharmoników krakowskich pojedzie do Moskwy, czy oratoria: Judyta i Król Dawid tego kompozytora. A także Syn marnotrawny Claude'a Debussyego. Mszą cecyliańską Josepha Haydna zakończy swoją działalność w Krakowie, a rozpocznie tym utworem ponowną współpracę z łódzkimi filharmonikami.

 

 

Okazuje się, że jego związki z Krakowem występowały zanim zawitał pod Wawel i trwały później za sprawą muzyków z tego miasta, poczynajac od pianistki Haliny Czerny-Stefańskiej i skrzypaczki Eugenii Umińskiej, a potem obejmowały skrzypaczkę Kaję Danczowską, śpiewaków: Jadwigę Romańską i Adama Szybowskiego. Teresa Żylis-Gara w naturalny sposób łączyła obydwa miasta, bo choć pochodziła spod Wilna, to studiowała w Łodzi, a debiutowała w Krakowie.

 

 

Z kolei to Jerzy Katlewicz dyrygował łódzkimi filharmonikami 16 lutego 1960 roku podczas pierwszego powojennego występu z nimi Artura Rubinsteina, który zagrał wtedy ten sam Koncert Chopina, ale Beethovena „Czwarty“. Na czele orkiestry Filharmonii Łódzkiej Henryk Czyż występował w ówczesnym Związku Radzieckim, gdzie zaprezentował kompozycje Krzysztofa Pendereckiego i Witolda Lutosławskiego, a we Włoszech między innymi De natur sonoris I tego pierwszego.

Pikanterii dodaje fakt, że odbywało się to już po głośnym zerwaniu pomiędzy dyrygentem i kompozytorem, który obwinił go za niepowodzenie hamburskiej premiery swoich Diabłów z Loudun. Z kolei sam pamiętam jak po odmowie ówczesnej dyrektorki Filharmonii Krakowskiej sfinansowania jego festiwalu z subwencji tej instytucji, kompozytor zakazał wykonywania przez nią jego dzieł. I na konferencji prasowej okazało się, iż zagranicą jej zespoły biorą udział w koncertach, na których są one grane.

 

 

Zadałem zatem pytanie, czy zakaz ten obowiązuje wyłącznie w obrębie rogatek Krakowa, na co Tomasz Bugaj, ówczesny szef artystyczny krakowskich filharmoników rzecz spuentował: „Już Pan sobie sam na to pytanie odpowiedział“.

 

 

W Filharmonii Łódzkiej i w telewizji Henryk Czyż prowadził popularyzujący muzykę poważną cykl Nie taki diabeł straszny, wykorzystując w tym celu swoje zdolności krasomówcze. Oprócz dokumentacji w postaci afiszy, programów i zdjęć zgromadzono także fotogramy przedstawiające Henryka Czyża w dyrygenckim żywiole. Na koniec przytoczę anegdotę opowiadaną przez samego muzyka. Lecąc samolotem na kolejne występy, postanowił ten czas wykorzystać na dopracowanie partytury. Rozpraszała go jednak nadawana przez głośniki muzyka rozrywkowa. Poprosił więc stewarda o jej przyciszenie, a ten, spojrzawszy mu w oczy, stwierdził: „Od razu widać, że inżynier i nie ma serca do muzyki“.

                                                                           Lesław Czapliński