Przegląd nowości
Muzyczne spełnienie Oliviera Schneebeliego
- Szczegóły
- Opublikowano: piątek, 15, marzec 2024 10:57
Olivier Schneebeli, francuski dyrygent i chórmistrz, cieszy się niepodważalnym autorytetem jako wybitny specjalista w zakresie francuskiego repertuaru siedemnastego i osiemnastego wieku, który stanowi esencję jego muzycznych pasji. Początkowo prowadził Ensemble Contrepoint, z którym nagrał między innymi (w roku 1983) Motets et Scènes Sacrées Guillaume’a Bouzignaca, za co otrzymał prestiżowe wyróżnienie Diapason d’Or. W roku 1987 został asystentem Philippe’a Herreweghe’a w Chapelle royale i Collegium vocale w Gandawie. Zaś od roku 1991 prowadził zespoły Les Pages i Les Chantres w Centrum Muzyki Barokowej w Wersalu, z którymi eksplorował dzieła sakralne z wersalskiego repertuaru oraz mało znane pozycje powstałe niegdyś dla zespołów działających przy francuskich katedrach.
Po trzydziestu latach niezwykle owocnej działalności na czele wspomnianych ansambli Olivier Schneebeli postanowił przekazać pałeczkę swojemu następcy. Zaplanowany z tej okazji pożegnalny koncert musiał z powodu pandemii zostać odsunięty w czasie i ostatecznie odbył się w lipcu ubiegłego roku. Wypełniło go w całości porywające wykonanie Dawida i Jonatana Marc-Antoine’a Charpentiera. Dokonane wówczas na żywo nagranie tego dzieła znalazło się teraz na oddanej właśnie w ręce miłośników muzyki dawnej płycie, która niejako symbolicznie podsumowuje artystyczny dorobek Schneebeliego, a zarazem staje się świadectwem jego rozległej wiedzy muzykologicznej oraz interpretacyjnego kunsztu. Jeśli chodzi o powstałe w roku 1688 do libretta księdza Bretonneau dzieło Charpentiera, to po jego prapremierze w paryskim Collège Louis-le-Grand - i kolejnych wykonaniach w innych instytucjach Towarzystwa Jezusowego - popadło ono w całkowite zapomnienie.
Zostało wskrzeszone dopiero dwieście czterdzieści lat później, czyli w 1981 roku, w Lyonie (w inscenizacji Jean-Louisa Martinoty’ego i pod dyrekcją Michela Corboza), gdzie spotkało się z triumfalnym przyjęciem. Jak słusznie zauważa w swoim przewodniku operowym Piotr Kamiński, nie jest już dzisiaj możliwe odtworzenie oryginalnego kształtu Dawida i Jonatana. Owa tragedia biblijna była bowiem jedynie częścią większego spektaklu, wpisaną pomiędzy pięć aktów tragedii łacińskiej księdza Pierre’a Chamillarta: Saul, w wykonaniu uczniów wspomnianego wyżej jezuickiego kolegium. Główną część akcji powierzono tekstowi mówionemu, a muzyka odgrywała w tym projekcie rolę komentarza. Ogólnie rzecz ujmując tematem wywiedzionego ze Starego Testamentu dzieła jest wojna między Izraelitami i Filistynami, na której tle rozgrywa się historia wystawionej na ciężką próbę przyjaźni tytułowych bohaterów, należących do wrogich obozów. W dramatycznym finale Dawid zdobywa wprawdzie koronę Izraela, ale to zwycięstwo ma gorzki smak krwi umierającego na jego rękach Jonatana. Ponieważ tekst łaciński Chamillarta został zagubiony, Schneebeli postanowił go zastąpić tekstem Paraphrase de la Plainte de David sur la Mort de Saül (Parafraza lamentu Dawida po śmierci Saula), zainspirowanego twórczością Antoine’a Godeau, jednego z najwybitniejszych poetów siedemnastego wieku, którego słynny kardynał Richelieu mianował biskupem w Grasse. Otóż przygotowując teraz wykonanie rzeczonego dzieła Charpentiera francuski dyrygent nawiązał do ducha, w jakim było ono interpretowane podczas prapremiery. Oznacza to, że tak jak to miało wówczas miejsce, kiedy wyższe partie chóralne, rola Jonatana oraz drugoplanowe partie solowe (pasterz, jeńcy, koryfeusze) zostały powierzone uczniom jezuickiego kolegium, tak i w omawianej realizacji wykonują je członkowie dziecięcego zespołu Les Pages ze wzmiankowanego Centrum Muzyki Barokowej w Wersalu. Natomiast prawie wszystkie główne role śpiewają byli członkowie owego zespołu, z których wielu stało się już dzisiaj cenionymi interpretatorami tego typu muzyki. Spośród licznych wykonawców partii solowych szczególnie pozytywnie wyróżniają się Clément Debieuvre w dramatycznej roli Dawida, młodziutka Natacha Boucher, użyczająca klarownie, lekko i jasno brzmiącego głosu postaci Jonatana, oraz wcielający się w Saula, króla Izraela, David Witczak. Doskonale wypadają też Edwin-Crossley-Mercer (Cień Samuela), Jean-François Lombard (Pytonissa) i Jean-François Novelli (Joadab). Ponieważ wszyscy oni zdobywali swoje nieprzeciętne kompetencje wokalne właśnie pod opieką Oliviera Schneebeliego, to ich udział w tak ambitnym przedsięwzięciu artystycznym pod wręcz natchnioną dyrekcją mistrza nabiera tutaj poruszającego i - jako się rzekło - symbolicznego wydźwięku. Nic zatem dziwnego w tym, że całe wykonanie emanuje przykuwającym nieustannie uwagę słuchacza zaangażowaniem, żarliwością i wciągającą ekspresją, skutecznie wspomaganą precyzyjnym podawaniem tekstu. I może rzeczywiście ta symbioza muzyki - której warstwę instrumentalną fascynująco interpretuje Orkiestra Les Temps Présents - ze słowem stanowi największy walor wydanej przez wersalskie centrum płyty.
Leszek Bernat